Waar is het pittoreske nog? Bij een bouwput in Parijs

Jan Kempenaers: Picturesque Essay Dirk de Meyer. Roma Publications, € 29,50 ****

Wat is landschap? Het in de kunst gebruikte begrip landschap zoals wij het nu kennen en gebruiken is ontstaan in de late 16de eeuw. Nederlandse en Vlaamse schilders wilden zich toen onderscheiden in een nieuw genre en noemden de natuurlijke taferelen die zij schilderden landschappen. Plekken zonder menselijk ingrijpen werden gezien als de wildernis. Daar waar de mens de omgeving had ingericht naar eigen behoeve kon pas worden gesproken van landschap.

En het pittoreske landschap, wat is dat dan? Het begrip pittoresk duidt op de waardering die een kijker kan opbrengen bij het zien van een landschap – en dat is wanneer het een gevoel van schilderachtige nostalgie oproept. Een onbekende, nooit getoonde plek is onbegrijpelijke wildernis. Het is de culturele herkenning die toeschouwer ontroert.

Wat het hedendaagse pittoreske landschap is, onderzoekt fotograaf Jan Kempenaers in dit fotoboek. Samen met zijn vorige publicatie Spominek is het boek onderdeel van zijn doctoraat in de kunsten aan de Universiteit van Gent. In Picturesque wordt de lezer geleid via foto’s van natuurlijke landschappen: langs bergen en besneeuwde, kale vlaktes, via de grenzen van onze bebouwing eindigend in stedelijke bouwputten. Overal ter wereld gefotografeerd. Op het eerste gezicht is het boek een verzameling van imposante landschapsfoto’s. Maar het begeleidende essay legt de verborgen kwaliteit van Kempenaers’ onderzoek bloot. Namelijk de bevraging van het hedendaags pittoreske, bepaald door cultuur, geschiedenis, de blik van de kijker en de maker.

In een wereld waar meer dan de helft van de wereldbevolking in de stad woont, is het moderne pittoreske landschap misschien wel daar waar cultuur de natuur volledig heeft verdrongen: een bouwput in het centrum van Parijs.