Onpartijdige vrouw in land van ons-kent-ons

Wordt het proces tegen de Surinaamse president Bouterse voortgezet of niet? Eén vrouw beslist daarover. Vandaag.

Iedereen in Suriname kijkt vandaag naar Cynthia Valstein-Montnor. Ook diplomaten en vertegenwoordigers van mensenrechtenorganisaties. Als president van de krijgsraad beslist ze met haar collega-rechters of het Decembermoordenproces – met staatshoofd Desi Bouterse als hoofdverdachte – wordt voortgezet of gestopt.

Vorige maand werd door het parlement de amnestiewet aanvaard die de verdachten van de moord in 1982 op vijftien opposanten van het toenmalige Bouterse-bewind vrijuit laat gaan, juist nu het proces zou worden afgerond. Vraag is of de krijgsraad de wet naast zich neerlegt, zich beroepend op grondwet en internationale mensenrechtenverdragen.

Eerder vroegen Surinaamse media aan Valstein-Montnor wat ze ervan vond: een moordproces tegen het staatshoofd. Ze zei dat ze slechts „de verdachte Bouterse” kende.

De druk op haar is immens. Vorige week bestempelde Bouterse degenen die tegen de amnestiewet protesteren als „vijanden van het volk”. Een parlementslid van Bouterses partij NDP beschuldigde de rechterlijke macht (lees: Valstein-Montnor) van partijdigheid. Aan het begin van het proces probeerde Bouterses advocaat Irwin Kanhai haar te wraken omdat haar echtgenoot zakelijke banden zou hebben met oppositiepartij NPS . En Bouterses woordvoerder, Cliff Limburg, ook radiopresentator, hekelde haar meermaals in zijn show.

Valstein-Montnor studeerde rechten in Utrecht. Na terugkeer in Suriname werkte ze bij Buitenlandse Zaken en de Centrale Bank. In ’94 volgde ze de opleiding tot rechter. Drie jaar later werd ze het eerste vrouwelijke lid van het Hof van Justitie. In 2007 werd ze belast met het Decembermoordenproces. In 2010 werd ze ook vicepresident van het Hof.

De vooraanstaande Surinaamse advocaat Freddie Kruisland, die belangen van nabestaanden verdedigt, typeert haar als „heel standvastig en consistent”. Hij is tevreden over haar optreden bij het Decembermoordenproces, al vindt hij dat ze de verdediging van Bouterse „teveel ruimte” gaf. Mogelijk deed ze dat om elke schijn van partijdigheid te vermijden – in de Surinaamse samenleving waar iedereen elkaar kent. Tegelijkertijd gaf ze ook alle ruimte voor emotionele uitbarstingen en beledigingen van getuigen.

Dat het proces al ruim vier jaar duurt kan haar volgens betrokkenen nauwelijks worden verweten. Suriname heeft een groot tekort aan rechters. Valstein-Montnor werd daarom, evenmin als haar collega’s, niet speciaal vrijgesteld voor het Decembermoordenproces. Bovendien moesten er 25 verdachten en nog veel meer getuigen worden gehoord. „Ze geldt als daadkrachtig en als iemand met een groot juridisch inzicht’’, zegt de in Suriname opgeleide strafpleiter Gerard Spong.