Niet werkenden, maar werklozen worden gelukkiger van pensioen

Baanverlies is identiteitsverlies. Foto NRC

In tegenstelling tot werkenden, verandert er praktisch gezien weinig in het leven van werklozen als zij de pensioensgerechtigde leeftijd passeren. Toch maken juist zij een grote sprong in tevredenheid. Werkenden, daarentegen, leveren een klein beetje aan geluk in.

Deze conclusie trekken onderzoekers van de Freie Universität Berlin na bestudering van het Sozio-oekonomisches Panel, een peilinstrument waarmee sinds 1984 twintigduizend mensen gemonitord worden.

De onderzoekers Ronnie Schöb, Andreas Knabe en Clemens Hetschko geven hiervoor een logische verklaring: werklozen die het domein van de gepensioneerde klasse betreden, bereiken een maatschappelijk geaccepteerde status. De sociale norm ‘werken voor je geld’ is niet langer op hun van toepassing, lichten zij toe op economiesite Voxeu.org.

Identificatie met klasse waartoe je niet behoort

In 2000 toonde de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar George Akerlof reeds aan hoe sterk een baan op identiteitsbeleving en geluk inwerkt. “Individuen kiezen bewust of onbewust wie ze willen zijn”, schreef hij in Economics and Identity (Harvard University). “Beperkingen op die keuze zijn bepalend voor het economisch welzijn van iemand.”

Vooral personeelsfunctionarissen hebben iets aan Akerlofs werk. Het verklaart bijvoorbeeld waarom vrouwen in mannenberoepen vaker gepest worden of zelfs minder verdienen. Ter verdediging van de masculiene beroepsidentiteit is het bijvoorbeeld ‘van belang’ om de vrouw te kleineren. Ter illustratie haalde Akerlof een vrouw aan die koos voor de advocatuur, een typische mannensector: “Om een advocaat te worden, heb ik destijds besloten mijn vrouwelijke identiteit weg te stoppen. Pas nu besef ik hoeveel woede ik door de jaren heen heb opgekropt.”

Die woede, of het welzijnsverlies, zit ‘m in de discrepantie tussen ‘erbij willen horen’ en ‘er daadwerkelijk bij horen’. Het geslacht geldt in dit voorbeeld als beperkende factor. Het ultieme welzijnsverlies treedt volgens Akerlof op als mensen hun baan kwijtraken. Zij identificeren zich met de klasse die ‘in staat is om te werken’, maar voldoen niet meer aan de belangrijkste norm ‘een baan hebben’. Althans, dat leidde Akerlof af uit zijn onderzoeken op microniveau.

Het moment waarop werk er niet meer toe doet

Professor Schöb en zijn assistenten nemen geen genoegen met deze afgeleide. Zij zochten naar een moment in het leven waarop een geluksmeting het meest zegt over de beleving van werkloosheid. Dat is in hun ogen het moment waarop het er niet meer toe doet of je werkt: de pensionering. Hun analyse leverde een indrukwekkende grafiek op. Zodra mensen de pensioensgerechtigde leeftijd bereiken (horizontaal t = 0), gaan langdurig werklozen er op een geluksschaal van 1 tot 10 (verticaal) maarliefst 0,3 punt op vooruit. Een forse knik, terwijl de ‘gelukslijn’ bij werkenden nagenoeg plat blijft, uiteindelijk zelfs licht daalt.


Wel is het zo dat gepensioneerden die gewerkt hebben, structureel op een hoger geluksniveau blijven (7,2) en langdurig werklozen na hun pensionering rond de 6,5 blijven schommelen. De onderzoekers wijten dit niet aan een eventueel verschil tussen ‘verdiend’ en ‘onverdiend’ pensioen. In de cijfers kunnen ze een dergelijke normering namelijk niet herkennen. Schöb, Knabe en Hetschko houden het daarom op ‘psychische littekens’ als gevolg van de langdurige werkloosheid. Leed dat allerhande oorzaken kan hebben, bijvoorbeeld een gebrek aan vaardigheden die in de eerste plaats reden voor langdurige werkloosheid waren.

Persoonlijk welzijn hangt dus af van de mate waarin je voldoet aan de normen van de sociale klasse waartoe je wilt behoren. Dat ‘willen’ is hier cruciaal, want iemand die nooit een betaalde baan heeft geambieerd en sociale druk niet als last ervoer, zal er in geluk weinig op vooruit gaan na pensionering.

Volg @stevendejong op Twitter

Eerder in deze serie:
De verboden woorden van 2012. Let op, doorvergaderde kantooreikels
Jong, hoogopgeleid en vrouw? Wees gewillig, want geschikte man is schaars
Held op Facebook: de erewacht die orkaan Irene trotseerde
J. Kessels The Novel, een aanklacht tegen het kantoorleven
Vrouwen in de politiek. Zo maak je ze onschadelijk
Pesten en snauwen vaak onderdeel van bedrijfscultuur
Westerlingen zijn softies. Daarom gaan ze niet het land op bij baanverlies
Ruil je freelancer in voor een Filippijn. Tarief: 1 euro per uur
Kantoor vol ongeleide projectielen
Werken totdat je er dood bij neervalt
Mokkend personeel? Leer ‘mennen voor mensen’
Zó krijg je iets gedaan
Bazen gijzelen: de Fransen vieren feest
Wat te doen aan de zelfmoorden bij France Telecom?
Het leed achter loonbeslag
Schreeuw toch niet zo in je e-mail!
Wat de koningin wijselijk voor zich hield: er is geen uitweg voor deze crisis
Solliciteren? Veroordeelden en verdachten, opgepast!
Waarom werken als je van de IB Groep kunt leven?
Zo was het kantoorleven in 1961
Eigen mening? Pas op voor de baas
Slavernij op de werkplek
Doodongelukkig in Mickey Mouse-pak
Er is werk zat. Maar workaholics slokken arbeidsplaatsen op
Supersize werving. McDonald’s zoekt 50.000 werknemers
Internetgeneratie ondermijnt traditionele bedrijfscultuur
Arbeidsethos Nederlandse vrouw onder vuur
Duitse minister: vrouwen komen niet hogerop omdat ze pretstudies volgen
Goede docent is jaarlijks 400.000 dollar waard