Chinese middenklasse is nu massaal alert op vergif in het voedsel

Riskant eten hoort bij China. Maar Chinezen hebben er geen zin meer in. Student Wu Heng boekt succes met zijn website over welk gif er nu weer in de noedels zit.

Illustratie Studio NRC

Chinese kool die fris gehouden wordt met formaldehyde, noedels van houtslijpsel, prei met kopersulfaat, lichtgevend varkensvlees en uit rioolwater gerecyclede kookolie. De Chinese geschiedenisstudent en webmaster Wu Heng (26) somt de oogst aan voedselschandalen van deze week op.

Sinds de start van zijn razend populaire, onafhankelijke website over voedselonveiligheid – de eerste in China – is hij kilo’s afgevallen en eet hij alleen nog maar in halal-restaurants en bij zijn moeder thuis. „En dan nog, mijn God, wat er niet allemaal in ons eten wordt gestopt, ik had nooit gedacht dat eten zo riskant kan zijn”, grijnst hij achter zijn laptop, waarop de openingspagina van zijn ‘Gooi het uit het raam’-site is geprojecteerd.

Gisteren raakte na een nieuwe reeks incidenten de toegang tot www.zccw.info (3,1 miljoen pageviews in een week) geblokkeerd. Honderdduizenden internetters waren de afgelopen dagen op zoek naar informatie over wat er nu werkelijk op hun bord ligt als zij gewokt varkensvlees met groente besteld hebben of als zij het vocht uit met groenten en rundvlees gevulde ‘kleine drakenzakjes’(xiaolongbao) zuigen.

„De angst en onzekerheid over ons eten groeit met de dag”, concludeert Wu Heng droogjes uit de populariteit van zijn website. Bovenop de nieuwe golf aan voedselschandalen kwam ook nog het nieuws dat de 196 Chinese Olympiërs vanaf niet meer buiten de deur of thuis mogen eten. Alleen de maaltijden die gemaakt zijn in de keukens van de officiële trainingscentra waar zij tot ‘Londen 2012’ verblijven, zijn toegestaan.

„Het risico dat zij Chinees varkensvlees voorgeschoteld krijgen dat het verboden clenbuterol bevat, is natuurlijk heel groot”, weet Wu Heng. Sinds hij een jaar geleden in de krant het verhaal las over varkensvlees dat in een donkere keuken een lichtgevende gloed uitstraalde heeft hij zelf ook geen varkenslapje meer gegeten.

In diezelfde periode las hij als student geschiedenis aan de Fudan Universiteit net het uit 1906 daterende boek The Jungle van Upton Sinclair over wantoestanden in de Amerikaanse vleesverpakkingsindustrie. Na lezing van dat boek moet toenmalig president Theodore Roosevelt tijdens zijn ontbijt hebben uitgeroepen dat de worst op zijn bord beter „uit het raam gegooid kon worden”.

Wu concludeerde dat hij, net als Roosevelt destijds, helemaal niets wist over de kwaliteit en herkomst van het eten op zijn bord en besloot in actie te komen. De website met de naam Zhi chu chuang wai – gooi het uit het raam – was geboren. Nu, een jaar later, is de website in vol bedrijf, de database is compleet en Wu Heng heeft hulp gekregen van 33 vrijwilligers.

The Jungle en Roosevelt’s reactie leidden in de VS tot strenge wetgeving en oprichting van de FDA (Food and Drug Administration). China kent dit soort wetten en bestuursorganen ook. Die wetten zijn na het grote melkschandaal (babymelkpoeder aangelengd met het kunsthars melamine) zelfs verder aangescherpt.

„Ons probleem is niet dat we geen goede wetten en instanties hebben, maar er zijn veel te veel bedrijven en bedrijfjes die levensmiddelen produceren. Het is onmogelijk om ieder bedrijf goed te controleren. De hele sector moet gereorganiseerd worden”, commentarieerde woensdag de Shanghai Oriental Morning Post dat, net als vrijwel alle regionale media in China, van voedselveiligheid een hoofdthema heeft gemaakt.

Voedselonveiligheid staat samen met inflatie en de stijging van de huizenprijzen aan de top van onderwerpen waar Chinezen zich druk om maken. Niet verwonderlijk in een land waar over eten met net zoveel passie wordt gesproken als in Frankrijk en België.

De berichtgeving in de kranten en op de websites van tv- en radiostations, die op gang kwam na het melamineschandaal in 2008, is de belangrijkste bron waaruit de site van Wu Heng put. In feite geeft www.zccw.info toegang tot alles wat er is geschreven in de media en op het internet over voedselonveiligheid en dan aan de hand van kaarten gerangschikt per product, per regio en per stad. In de toekomst ontwikkelt de site zich misschien tot een digitale keuringsdienst.

Een half uurtje surfen op de site van Wu en je eet geen yoghurt meer van een bekend Chinees merk, je laat verpakte noedels of ingevroren dumplings staan en bestelt minder snel een schotel gebraiseerd varkensvlees, een Shanghaise delicatesse.

„Ik hou van straateten, net als alle studenten heb ik het geld niet om iedere dag te ontbijten, te lunchen en te dineren in een restaurant, maar ik ga alleen maar naar de mensen die ik ken en die alles vers maken, liefst waar ik bij ben”, zegt Wu Heng.

Anderen mijden Chinese producten en kopen alleen nog maar zuivel- en vleesproducten uit Australië, Nieuw-Zeeland en Frankrijk. In grote steden worden supermarkten als de Franse Carrefour’s, Duitse Metro’s en Britse Tesco’s druk bezocht. Ook zijn biologisch verbouwde groente en fruit in opkomst.

De populariteit van Wu’s website in vergelijking met de websites van overheidsinstanties op het gebied van voedselveiligheid is eigenlijk geen verrassing. De overheidssites worden gewantrouwd. Niemand is vergeten dat de autoriteiten in 2008 het schandaal met het vergiftigde babymelkpoeder maandenlang verzwegen omdat de producent Sanlu ook het Olympisch dorp in Peking van melk, yoghurt en ijs voorzag.

De vraag is of, als Wu’s website toen al had bestaan, die affaire aan het licht was gekomen. „Ik denk het wel, want destijds had een krant er al over bericht voordat de nationale censuur in actie kwam en alle berichtgeving verbood. Als wij eenmaal iets hebben gevonden blijft dat in onze database staan, we verwijderen geen informatie”, zegt Wu.

Toch moet hij net als iedere webmaster voorzichtig opereren om de autoriteiten en de censuur niet te mishagen. Als hij bijvoorbeeld alleen aandacht zou besteden aan misstanden in Shanghai dan ligt een conflict met de plaatselijke autoriteiten en staatsbedrijven die dubieuze levensmiddelen produceren op de loer.

„Onze aandacht is verspreid over heel China, dat is ook veel veiliger. De autoriteiten in Shanghai hebben er helemaal geen probleem mee als onze site informatie geeft over schandalen in andere steden, integendeel zelfs, dat beschouwen zij als goed burgerschap”, glimlacht Wu Heng.