CDA moet pijn over PVV niet wegmoffelen

Potentiële lijsttrekkers van het CDA willen de samenwerking met de PVV vergeten. Dit is onverstandig, vinden Rien Fraanje en Leonard Geluk.

Het CDA is nog maar net bevrijd van de ketenen van de PVV of het legt zichzelf weer vast aan de hem welbekende ketenen van zelfbeperking. De kandidaten voor het lijsttrekkerschap zeggen niet meer achterom te willen kijken naar het anderhalve jaar waarin het CDA samenwerkte met de PVV. „We moeten de voorstanders van de samenwerking met de PVV niet de maat blijven nemen”, zei Henk Bleker, een van de zes lijsttrekkerskandidaten. Hierin heeft Bleker zonder meer gelijk, maar deze traumatische periode doodzwijgen is wel het andere uiterste.

Voor een kritische terugblik naar het afgelopen anderhalve jaar zijn zeker drie redenen:

1De conclusie dringt zich zeer nadrukkelijk op dat het CDA een vergissing heeft begaan met deelname aan het minderheidskabinet-Rutte met gedoogsteun van de PVV. De toenmalige partijleiding dacht dat de weg naar electoraal herstel zou lopen via regeren en niet via opponeren. Vervolgens werd bewust gekozen om directe electorale concurrenten als partners te kiezen en mogelijke andere combinaties – die wel degelijk bestonden, in weerwil van het mantra dat er geen alternatief was – niet eens te onderzoeken. De gedachte was dat de PVV haar toon zou temperen en electorale wervingskracht zou verliezen als zij zou worden gedwongen tot verantwoordelijkheid. Anderhalf jaar later blijkt geen van de veronderstellingen uitgekomen. De afkalving van het CDA zette door. De PVV ging onverminderd ‘vol op het orgel’. Van vermindering van kiezersgunst voor de PVV is maar weinig sprake.

2Prominente partijgenoten die hun bezwaren tegen samenwerking met de PVV naar voren brachten, werden op niet al te vriendelijke wijze buiten de orde geplaatst. Degenen die tijdens het onderhandelingsproces bezwaren maakten, werd toegebeten dat ze het onderhandelingsresultaat moesten afwachten voordat ze hun conclusies konden trekken. Toen ze aan het einde van de rit in hun bezwaren persisteerden, kregen ze juist te horen dat het nu niet meer opportuun voor het CDA was af te haken.

Met deze behandeling werden niet alleen Ab Klink, Ernst Hirsch Ballin, Jan Schinkelshoek, Ad Koppejan en Kathleen Ferrier in de hoek gezet, maar met hen alle gewone partijleden die hun standpunten deelden. Hoe de hoofdrolspelers van toen die nu het lijsttrekkerschap ambiëren terugkijken op de gebeurtenissen in de nazomer van 2010, en dan specifiek op hun eigen optreden, moet een discussiethema zijn.

3Terugkijken is van belang vanwege de geloofwaardigheid van het CDA bij de Tweede Kamerverkiezingen. Geen van de zes kandidaten stemde tegen samenwerking met de PVV. Tegelijk omarmen zij het rapport van het Strategisch Beraad als de christen-democratische visie voor de toekomst. Dit roept op z’n minst vragen op. De koers die het Strategisch Beraad voorstaat, wijkt op fundamentele punten af van die van het kabinet-Rutte. Ook als de kandidaat-lijsttrekkers dit niet zelf aan de orde stellen, zullen de lijsttrekkers van andere partijen het CDA hier straks zonder twijfel op aanspreken. Je kunt beter eerst in een vertrouwde omgeving je verhaal op orde hebben gebracht.

Wij kunnen ons voorstellen dat de lijsttrekkerskandidaten onze analyse niet delen. Het probleem is dat deze verschillen van mening onbesproken blijven. Zo kan er geen begin worden gemaakt met toenadering.

De afgelopen twee jaar waren een traumatische periode voor het CDA. De pijn van wat toen is gezegd en gedaan gaat niet weg door hem te negeren.

Het CDA heeft alleen toekomst als het die veelbewogen anderhalf jaar onder ogen durft te zien – niet om af te rekenen, wel om rekenschap af te leggen. De lijsttrekkerskandidaat die dit durft, heeft de sleutel om te werken aan vertrouwensherstel en misschien op termijn electorale rehabilitatie.

Rien Fraanje en Leonard Geluk waren beide lid van het Strategisch Beraad van het CDA. Fraanje is de auteur van het rapport van het Strategisch Beraad en Geluk schrijft mee aan het nieuwe verkiezingsprogramma.