brieven boeken

W.F. Hermans

In de bespreking door Arnold Heumakers van het boek Oorlogsmythen. Willem Frederik Hermans en de Tweede Wereldoorlog van Ewoud Kieft (Boeken, 04.05.2012), wordt zijdelings ingegaan op de dramatische dood van Hermans’ zuster Cornelia op 14 mei 1940. Volgens Heumakers bezorgde Hermans dit, in de woorden van de schrijver zelf, hem een ‘bijna sadistisch te noemen medelijden’ met zijn ouders. Heumakers citeert hier wel heel pijnlijk verkeerd: ‘sadistisch’ impliceert immers dat Hermans aan dit medelijden enige vorm van genoegen beleefde. Hermans schreef echter dat het gebeurde hem een ‘satanisch’ medelijden bezorgde met zijn ouders, ‘omdat dit juist hun oudste kind overkwam, die altijd het gewilligste was geweest en waarvan zij grote verwachtingen hadden gekoesterd.’

Reinder Storm, Den Haag

Naschrift Arnold Heumakers: U hebt volkomen gelijk. Mea culpa.

Exil

In haar bespreking van drie boeken van schrijvers ‘tussen twee culturen’ (Boeken, 04.05.2010) maakt Toef Jaeger de balans op van het ‘literair ballingschap’. Literair ballingschap of exil bestaat volgens haar nog wel, maar de verrassing van het exotisch perspectief is er af en authenticiteit is een marketingperspectief geworden. Intellectueel ballingschap is voorbij. Om haar conclusies op hun waarde te schatten, moeten we vaststellen dat twee fenomenen door elkaar worden gebruikt: de schrijver in ballingschap ( Salman Rushdie) en de migrantenschrijver (Astrid Roemer, Fouad Laroui). Jaeger baseert zich bovendien alleen op Engelstalige auteurs uit India, Pakistan en Nigeria. Zowel de migrantenschrijver als de vluchtelingschrijver bestaan zeker nog. Zij moeten nog steeds tegen de stroom in roeien, juist omdat hun boeken afwijken van de literaire mainstream, of omdat ze door hun (moeder)taal moeilijk toegang hebben tot het literaire veld. Om wat dichter bij huis te blijven: We hebben de bekende Iraanse auteur in ballingschap Kader Abdolah, de Iraakse dichter en schrijver Rodaan al Galidi, maar ook de Syrische debutante Daad Kajo. Daarnaast verschijnen regelmatig boeken van migrantenauteurs, zoals recente debuten van Murat Isik (Turkije), Kaweh Modiri (Iran) en Guilherme Mendes da Silva (Kaap Verdië). Bij het Nederlans Letterenfonds melden zich jaarlijks vele auteurs, migranten en vluchtelingen. Niet het ‘exotisch perspectief’ maakt ze marktwaardig, maar de kwaliteit en originaliteit van hun verhalen.

Ronald Bos, medewerker Intercultureel beleid Nederlands Letterenfonds