Alwéér verkiezingen, hoe gaan we dat betalen?

Tweede Kamerverkiezingen zijn tegenwoordig veel vaker dan elke vier jaar. Dat voelen de politieke partijen in hun campagnekas. „Het is schrapen.”

Haar ambitie was: minimaal één miljoen euro. Een mooi bedrag voor een goede landelijke campagne met flyers, tv-spotjes, ballonnen en pennen. D66-campagnestrateeg Annelou van Egmond heeft bij haar partij gehamerd op extra geld, maar verloor daar van de penningmeester, die moet opletten of de bodem van de partijkas niet te snel in zicht komt. En dus mag Van Egmond voor de komende verkiezingen niet meer uitgeven dan 750.000 euro. „Eigenlijk ook zo slecht nog niet. Het dwingt ons in elk geval creatief te zijn”, zegt ze.

Twee jaar na de val van het laatste kabinet-Balkenende, moeten de politieke campagneteams alweer aan de slag voor de vijfde landelijke verkiezingen in tien jaar tijd. En dus was er wederom weinig tijd om de lege partijkassen te vullen.

Is er wel voldoende geld om fatsoenlijk campagne te voeren?

Dat is er, zeggen de meeste partijen. Ze beschikken over een permanente verkiezingskas, waar elke keer geld uit gehaald kan worden. Het partijbestuur beslist per verkiezing hoeveel geld mag worden ingezet. En de penningmeesters weten intussen dat die elkaar snel opvolgen. „Sinds 1998 heeft geen kabinet de rit meer uitgezeten. Daar houden we rekening mee”, zegt een woordvoerder van GroenLinks. De SGP en de PvdA gaan daarom uit van verkiezingen om de drie jaar. „Dat is nu dus nog iets korter geworden”, aldus een SGP-woordvoerder.

De meeste campagnebudgetten zullen voor de komende campagne niet veel verschillen van die in 2010. GroenLinks moet het weer met 630.000 euro doen, de VVD heeft een vergelijkbaar bedrag in gedachten. De SGP trekt 350.000 euro voor de campagne uit. De PvdA wijkt in positieve zin af. De partij heeft bijna twee miljoen beschikbaar, 400.000 euro meer dan twee jaar geleden. „Wij hebben de afgelopen jaren heel zuinig geleefd”, zegt een woordvoerder. Ook is er geld over van de laatste Provinciale Statenverkiezingen.

De campagnekassen worden gevuld met contributies, overheidssubsidie, donaties en eenmalige meevallers. Per partij loopt het aandeel van die verschillende inkomstenbronnen uiteen. De SP heeft volksvertegenwoordigers die een deel van hun inkomen afstaan. Daarvan profiteert de partij de laatste jaren, omdat het aantal volksvertegenwoordigers fors is toegenomen. Niet voor niets spreekt penningmeester Rosita van Gijlswijk van „een goed gevulde” kas. „We hoeven geen noodsprongen te maken. Bij de presentatie van het jaarverslag zeg ik altijd: laat het kabinet maar vallen, wij zijn er klaar voor.”

Niet iedereen staat er zo goed voor. „Het is schrapen”, zegt bijvoorbeeld Lieke Keller, directeur van het partijbureau van de Partij voor de Dieren. „Bij ons is het geen vetpot.” Ze hoopt op een kwart miljoen, net als in 2010. „Als ik naar de budgetten van die grote partijen kijk, denk ik weleens: goh, wat een luxe. Wat kan je daar een hoop mee doen.”

Ook het CDA heeft het moeilijk. De partij heeft de afgelopen jaren moeten bezuinigen op huisvesting en projecten, en mensen moeten ontslaan omdat het aantal Kamerzetels terugliep en daarmee de overheidssubsidie. De partij rekent nog altijd op verkiezingen elke vier jaar, maar overweegt dat aan te passen. Dat geldt ook voor de ChristenUnie. Campagnemanager Erik van Dijk: „Al die vallende kabinetten zijn financieel een uitdaging.”

Zeker ook omdat campagnevoeren steeds duurder wordt. Mooiere filmpjes, zendtijd op televisie, grote billboards langs de snelweg, het kost allemaal veel geld. Dus proberen partijen de komende tijd extra donaties bij hun leden op te halen. En ze dwingen zichzelf creatiever te zijn: ze zoeken naar schrijftalenten binnen de partij, zetten meer vrijwilligers in, of communiceren meer digitaal. Van Egmond: „Het is dit jaar nog belangrijker om je elke dag de vraag te stellen: wat kost iets, en is het dat waard?”

Het is in deze tijd van bezuinigingen ook „niet te verkopen aan kiezers dat je enorme bedragen stuk slaat”, zegt CDA-penningmeester Bart van Meijl. „We moeten vooral slimmer campagne voeren.” Zijn partij gaat daarover volgende week om tafel. Dan wordt ook het CDA-campagnebudget bekend.

De effectiviteit van verkiezingscampagnes wordt betwist door wetenschappers. Belangrijker is de aandacht die partijen in de media krijgen; dat komt overtuigender over en kost helemaal niets. Dat is de enige mogelijkheid voor oud-PVV-Kamerlid Hero Brinkman om aandacht te krijgen. De kas van zijn Onafhankelijke Burger Partij is vooralsnog leeg. Brinkman: „Wij doen het dit jaar low budget.”