Altijd eerst reporter, daarna pas fotograaf

De Duitse oorlogsfotograaf Horst Faas (79), die gisteren overleed, was bepalend voor het westerse beeld van de Vietnamoorlog.

Horst Faas Foto AP

„Ik heb mezelf nooit als een oorlogsfotograaf gezien, ik verzette me altijd tegen die titel. Ik probeerde altijd eerst verslaggever te zijn, daarna pas een fotograaf.”

Het zijn bescheiden woorden die Horst Faas, die gisteren in München overleed, op latere leeftijd uitsprak over zijn carrière. Toch is Faas, wiens professionele leven zich grotendeels bij het Amerikaanse persbureau AP afspeelde, een ware oorlogsverslaggever te noemen. En niet alleen dat. Hij was ook een ware inspiratiebron voor andere fotografen die, onder zijn soms was grimmige begeleiding, in zijn voetsporen traden.

Heftige foto’s van de oorlog in Vietnam maakte Faas, tussen 1962 tot 1970 werkzaam als chef van het fotobureau van AP in Saigon. Als geen ander gaf hij, door middel van het beeld, een kijk op wat er in dat land aan de hand was. Hij maakte vele schrijnende beelden van burgerslachtoffers: een Vietnamese man die zijn gedode dochter toont aan een groep soldaten op een tank, burgers die gedurende een bombardement in paniek in elkaars armen vliegen, kinderen die in verbazing opkijken naar de zwaarbewapende militairen van het Amerikaanse leger.

Faas, die in 1933 werd geboren in Berlijn, sloot zich in 1956 aan bij de Duitse vestiging van AP. Hij maakte naam tijdens de oorlog in Vietnam waar hij niet alleen fotografeerde, maar ook, onder de naam ‘Horst Army’, jonge Vietnamese fotografen opleidde. Zijn belangrijkste protegé was Huynh Thanh My, een Zuid-Vietnamese acteur die in 1965 staffotograaf werd bij AP en later werd gedood in de oorlog. My’s jongere broer, Nick Ut, werkte eveneens voor Faas en won in 1972 de World Press Photo voor zijn foto van Kim Phuc, het Vietnamese meisje dat na een napalmbombardement verbrand en met gespreide armen over de weg rent. De foto wordt inmiddels gezien als hét beeld van de Vietnamoorlog. Het AP-kantoor van Faas was ook verantwoordelijk voor een ander belangrijk beeld uit de fotogeschiedenis. Dit staat bekend als de ‘Saigon Executie’-foto, gemaakt door Eddie Adams in 1968. Hierop is te zien hoe een gevangene van de Vietcong wordt geëxecuteerd door generaal Nguyen Ngoc Loan, destijds hoofd van de politie van Saigon.

Het zware werk in Vietnam liet bij Faas zijn sporen na. De fotograaf raakte in 1967 ernstig gewond door een granaat toen hij in het Zuiden van Vietnam de oorlog versloeg. Voor zijn werk ontving Faas twee keer een Pulitzer-prijs: eenmaal voor een reportage die hij maakte in Vietnam in 1965, de tweede voor foto’s die hij maakte in Bangladesh in 1972. Na 1976 was de Duitse fotograaf werkzaam op de fotoredactie van AP in Londen, tot hij in 2004 met pensioen ging, nadat hij bijna vijftig jaar voor AP had gewerkt. Over zijn inzet is sindsdien met lof gesproken. „Horst Faas was toonaangevend in de fotojournalistiek. Zijn buitengewone inzet om moeilijke verhalen te vertellen was uniek en opmerkelijk”, aldus Santiago Lyon, vicepresident van AP.

Ook na zijn pensioen bleef Faas echter nog zeer actief. Hij organiseerde tal van reünies voor journalisten die in Vietnam hadden gewerkt. Daarnaast was hij een van de drijvende krachten achter het legendarische fotoboek Requiem, gewijd aan de fotografen die overleden gedurende de oorlog in Vietnam.

In 2005 raakte Faas voor de helft verlamd door een bloedprop. In datzelfde jaar ontving hij de belangrijke Duitse Erich Salomon Preis. In interviews die hij op latere leeftijd, gezeten in een rolstoel, voor de radio en televisie gaf, kon hij op levendige manier vertellen over zijn verleden. Maar over zijn vak sprak hij altijd in sobere bewoordingen. „Je moet kunnen reizen en goed met mensen om kunnen gaan. En ik wist hoe ik ervoor kon zorgen dat ik niet opviel terwijl ik foto's nam.”

Ook zijn adviezen aan andere fotografen over het vak waren simpel. „Raak niet betrokken en ga nooit tussen de partijen staan. Dat is het geheim van goede oorlogsfotografie.”