'Als reactor 4 op Fukushima instort, wordt het leven op aarde weggevaagd'

De aanleiding

„Wanneer reactor 4 op Fukushima instort, dan wordt al het leven op aarde weggevaagd”, werd op 25 april bericht door verscheidene Nederlandse en Belgische media. De websites van onder meer AD, Reformatorisch Dagblad, BNR en De Morgen kopten ermee. De berichtgeving zou zijn ontleend aan een uitspraak van de bekende Japanse diplomaat Akio Matsumura, enkele weken eerder op zijn weblog. Diverse lezers verzochten de redactie van next.checkt om deze uitspraak aan een proeve te onderwerpen.

Waar is het op gebaseerd?

Op 22 maart hield de Japanse ambassadeur in Zwitserland, Mitsuhei Murata, een betoog voor het Japanse Hogerhuis. Hij waarschuwde voor een catastrofe als het gebouw van reactor 4, één van de zes door de tsunami getroffen kernreactors in Fukushima, zou instorten. Dat zou volgens Murata een nucleaire ramp veroorzaken „waarvan we de gevolgen eeuwenlang zullen voelen”.

Akio Matsumara, een andere Japanse diplomaat en de bron waar de artikelen naar verwijzen, raakte geïntrigeerd door Murata’s betoog. Hij vroeg de Amerikaanse wetenschapper Robert Alvarez om op basis van Murata’s informatie uit te rekenen hoe groot die ramp precies zou zijn. Alvarez kwam tot de volgende conclusie: als het gebouw van reactor 4 instort, dan zou daarbij een brand kunnen ontstaan waarbij volgens hem tien keer meer cesium-137 (een schadelijke radioactieve isotoop) kan vrijkomen dan gebeurde bij de Tsjernobyl-ramp van 1986.

Los daarvan maakte Alvarez een berekening van alle splijtstof op het Fukushima-terrein, dus in alle zes de reactorgebouwen. Volgens Alvarez bezit die in totaal 85 keer meer cesium-137 dan er vrijkwam bij Tsjernobyl. Daarover zei Matsumura: „dat is genoeg om het wereldklimaat en onze beschaving te vernietigen.”

En, klopt het?

De uitspraak van Akio Matsumura is door de Nederlandse media verkeerd overgenomen. Zij berichtten dat „wanneer reactor 4 op Fukushima instort, al het leven op aarde wordt weggevaagd”. Dat heeft Matsumura nooit gezegd.

Het gevaar van reactor 4 dat hij, en ambassadeur Mitsuhei Murata met hem, aankaartte is het volgende: er liggen 1.535 gebruikte bestraalde splijtstofstaven in een koelbad op de bovenste verdieping van het gehavende gebouw van reactor 4. Als het gebouw van reactor 4 zou instorten, bijvoorbeeld bij een nieuwe aardbeving, dan komt een deel van dat radioactieve materiaal vrij. Volgens een berekening van Robert Alvarez zou dan tien keer de hoeveelheid cesium-137 kunnen vrijkomen als bij de Tsjernobyl-ramp gebeurde – tien keer, en niet de in de berichtgeving aangehaalde 85.

Die wereldbedreigende „85 keer Tsjernobyl” is wat Matsumura destilleerde uit een andere berekening van Alvarez. Verspreid over het gehele terrein van de Fukushima-kerncentrale, dus verdeeld over zes reactorgebouwen, zijn er volgens Alvarez 11.138 splijtstofstaven. Die zouden een gecombineerde potentiële radioactiviteit hebben van „134 miljoen curies aan Cesium-137 – ongeveer 85 keer de hoeveelheid die vrijkwam bij de Tsjernobyl-ramp”. Matsumara zei hierover dat dit genoeg zou zijn om „het wereldklimaat en onze beschaving te vernietigen”. Maar hij zei niet dat dit ook zou gebeuren bij het instorten van reactor 4. De berichtgeving van de Nederlandse media klopt dus niet.

Los daarvan worden er grote vraagtekens geplaatst bij beide berekeningen van Alvarez en Matsumura. Onder andere door Wim Turkenburg, directeur van het Copernicus-instituut. Hij volgt de ontwikkelingen rond Fukushima op de voet. De rekensom van Alvarez, die overigens politicoloog is en geen fysicus, is volgens hem „volstrekt ongeloofwaardig”. Reactor 4 bezit ‘slechts’ voor 760 MWe aan vermogen, terwijl de vier reactoren van Tsjernobyl elk 1000 MWe aan vermogen kenden. Gezamenlijk bezitten alle zes de Fukushima-reactoren ongeveer 4507 MWe – dus slechts iets meer dan de 4000 MWe van Tsjernobyl. De stelling dat Fukushima een veelvoud van Tsjernobyls radioactieve vermogen heeft, is dus tevens onjuist.

Maar wat zou er wel gebeuren als reactor 4 instort? Volgens Turkenburg zou „een eventuele tweede lozing van radioactiviteit” minder gevolgen hebben dan het ongeval direct na de tsunami, omdat de reactoren op Fukushima inmiddels al ruim een jaar stilliggen. Cesium-137 valt na verloop van tijd langzaam uit elkaar, en een klein gedeelte is gedurende het afgelopen jaar al vervallen. Het zou een ramp zijn, maar een (relatief) lokale ramp.

Conclusie

Eind april berichtten verschillende Nederlandse en Belgische media dat „wanneer reactor 4 op Fukushima instort, al het leven op aarde wordt weggevaagd”. Als bron voerden zij diplomaat Akio Matsumura op. Zijn uitspraak is echter foutief overgenomen.

Matsumura zei, op basis van een berekening van de Amerikaan Robert Alvarez – die politicoloog en geen fysicus is –, dat de splijtstof in alle zes de Fukushima-reactoren „het wereldklimaat en onze beschaving” zou kunnen vernietigen. Niet het instorten van het gebouw van reactor 4 alleen: dat zou volgens hem „tien keer” de radioactieve uitstoot tot gevolg kunnen hebben als bij de Tsjernobyl-ramp.

Maar beide berekeningen zijn bijzonder twijfelachtig: het totale vermogen van alle zes Fukushima-reactoren is niet veel groter dan die van de ontplofte centrale in Tsjernobyl. Een wetenschappelijk slecht onderbouwd citaat is dus verkeerd overgenomen door de media. next.checkt beoordeelt de bewering dat „wanneer reactor 4 op Fukushima instort, al het leven op aarde wordt weggevaagd” dan ook als onwaar.

Met medewerking van wetenschapsredacteur Karel Knip.