Uniformiteit

Een klassenfoto in Japan. Precies zoals we dat in Nederland, en waarschijnlijk nog een heleboel andere landen, ook doen. Drie rijen kinderen, de voorste rij zittend op de grond, de achterste rij staand op schoolbanken. De meester of juffrouw ernaast. En hard „cheese” roepen naar de fotograaf. Zouden ze het in Japan net zo doen? Het is een herkenbaar tafereel.

Maar wat we nooit zien is een klassenfoto van achteren. Waar een klassenfoto van voren de individuen in de groep laten zien, toont de achterkant de dynamiek van de hele groep. Door de uniformiteit gaan kleine verschillen opvallen. Meisjes en jongens gescheiden. Allemaal dezelfde tassen, soms met sleutelhanger eraan om hem makkelijker te herkennen. Net als de kinderen zelf liggen ook hun tassen verdeeld in twee groepen. Het is proppen op die achterste banken, waardoor iedereen net ietsje schuin moet staan. Schouder aan schouder, als een golvende beweging. Zou het daarom zijn dat twee jongens elkaars hand vasthouden? En dat tasje op het hoekje, welk meisje heeft zo veel lef gehad om zich van de uniformregels niks aan te trekken?

Met de onderzoekende blik waarmee we deze foto bestuderen, zo bekijkt Paulien Oltheten de hele wereld. In haar boek Photo’s from Japan and my archive geeft zij inzicht in groepsgedrag, lichaamstaal en taferelen op straat die haar opvallen. Door notities en tekeningetjes en door foto’s te groeperen, worden patronen zichtbaar die alledaags en tegelijk heel mooi zijn. Het werk van Oltheten is een les in observeren en verbanden leggen. Of het nou in Japan is of op de Zuidas in Amsterdam.

De stichting Dutch Doc Photo Foundation heeft de prijs Dutch Doc Award in het leven geroepen om Nederlandse documentairefotografie te stimuleren. De tentoonstelling Dutch Doc Award 2012 is van 11 mei tot 10 juni te zien in het Tropenmuseum in Amsterdam. De winnaar zal op 6 juni bekend worden gemaakt. De komende week staat op de In beeld in nrc.next het werk van de zes genomineerden