Producer van haar eigen carrière

Actrice Juliette Binoche wacht niet tot regisseurs háár bellen, ze neemt zelf het initiatief voor haar rollen. En ze kiest daarom bewust niet voor Amerika. „Ik wil mijn eigen pad uithakken.”

Raymond van den Boogaard

Redacteur Kunst & Cultuur

‘Als beginnend actrice moet je vooral in jezelf geloven”, zegt Juliette Binoche (48). „Ik had het eerste jaar van mijn studie aan de toneelacademie hulp van mijn moeder en mijn eerste vriendje. Dankzij hen had ik een dak boven mijn hoofd. Om zo veel mogelijk onafhankelijk te zijn, werkte ik achter de kassa in een muziekwinkel. Ik herinner me nog dat mijn chef in de winkel me bij zich riep, nadat ik vrij had gevraagd omdat Jean-Luc Godard me een rol in Je vous salue, Marie had aangeboden. ‘Ik voorspel je dat je hier in de winkel binnen drie jaar hoog kunt opklimmen’, hield ze me voor. Moest ik dat nu wel doen, voor zo’n onzekere toekomst kiezen als actrice?”

Inmiddels zijn we 27 jaar verder en is Juliette Binoche wereldwijd een van de bekendste Franse filmsterren. Maar dat ging niet vanzelf. „Als actrice moet je met passie je onzekerheden overwinnen. Vooral het begin is zwaar: van binnen kook je van ambitie en toch word je koeltjes van buitenaf beoordeeld en vaak afgewezen. ‘Sorry, u was een van de twee laatst overgeblevenen voor de rol, maar u bent het toch niet geworden.’ Het is een leven op de rand van de dood.”

Inmiddels heeft de actrice de rollen zelf voor het uitzoeken, ze zoekt ze meestal in de sfeer van de kunstzinnige, intellectuele film. Dat geldt voor haar werk in Frankrijk van de laatste jaren: La vie d’une autre (Sylvie Testud, 2012), l’Heure d’été (Olivier Assayas, 2008) en Paris (Cédric Klapisch, 2008). Opvallender nog is het grote aantal begaafde regisseurs met wie ze buiten Frankrijk werkt: Copie conforme (Abbas Kiarostami, 2010), Désengagement (Amos Gitaï, 2008), Le voyage du ballon rouge (Hou Hsiao-hsien, 2007), Mary (Abel Ferrara, 2005), Caché (Michael Haneke, 2005) en – in de jaren negentig al – haar langjarige samenwerking met de Poolse regisseur Krzysztof Kieslowski (Trois couleurs).

Die regisseurs en rollen in het buitenland zoekt ze zelf op. „Ik ben altijd erg nieuwsgierig geweest naar wat elders in de wereld gebeurt. Geestverwantschap is niet geografisch bepaald. Ik voel me meer verwant met Hou Hsiao-hsien dan met sommige Franse filmmakers. Ik benader vaak filmmakers die ik interessant vind, met de vraag of ze met mij niet een film willen maken.

„Ook in Frankrijk trouwens. Bruno Dumont, met wie ik nu Camille Claudel maak, heb ik gewoon opgebeld. Hij voelde zich best gevleid dat ik hem wilde ontmoeten. Je moet bedenken: regisseurs hebben ook altijd het gevoel dat ze het in hun eentje moeten doen. Die zijn helemaal niet afkerig van een beetje input van buitenaf. Ik voel me soms net de producer van mijn eigen films. Daarom ben ik ook na de Oscar voor The English Patient in 1996 niet overgestapt naar Amerika om daar mijn carrière voort te zetten. Daar word je gecast, maar ik wil mijn eigen pad uithakken.”

Binoche spreekt met journalisten na de première van Elles, van de jonge Poolse regisseur Malgorzata Szumowska, tijdens het filmfestival van Berlijn. In de film speelt ze een vrouw die tegen de vijftig loopt en die voor het damesblad Elle een dieptereportage maakt over studentes die in hun inkomen voorzien door het verschaffen van betaalde liefde, meestal aan vaste klanten. Het is een vorm van prostitutie die zich aan de clichés over dit onderwerp lijkt te onttrekken: de vrouwen hebben plezier in hun werk en zien de noodzaak tot geheimhouding voor hun sociale omgeving als een veel groter probleem dan het verhuren van hun lichaam. De freelance journaliste die Binoche speelt, wordt door haar onderzoek ruw geconfronteerd met haar eigen uitgebluste seksleven. De intensieve contacten met de prostituees brengen haar in een geestelijke crisis.

Binoche had zich, na haar glorieuze samenwerking met de in 1996 overleden Kieslowski, al vaker afgevraagd wat er tegenwoordig op filmgebied in Polen aan de hand was, vertelt ze. Dus toen Szumowska haar vroeg, was de beslissing gauw genomen. „Ik vond het onmiddellijk een mooi project, over de aloude tegenstelling moeder-hoer. Ik houd niet van films met een boodschap – de toeschouwer moet zelf oordelen. Met deze film kan dat. Wat zegt het over onze samenleving, dat dit soort prostitutie steeds verder om zich heen grijpt en gewoon wordt gevonden?

„Toen ik student was, had ik een vriendin die zichzelf op deze manier prostitueerde. Maar omdat het op internet zo makkelijk te organiseren is, is het verschijnsel nu veel omvangrijker. Hoe komt dat? Het toenemend materialisme in de samenleving, de sociale druk om dure spullen te kopen die door de reclame voor allerlei merken worden opgedrongen? Er is sprake van algehele vervaging van normen. Ik heb eens gesproken met Lucie Aubrac, de in 2007 overleden beroemde Franse verzetsstrijder. Die klaagde erover dat, anders dan in de oorlogsjaren, alles tegenwoordig hetzelfde is en daardoor alles vervaagt. Een televisiejournaal behandelt alles door elkaar: voetbal, honger in Afrika, politiek, entertainment – alles op dezelfde toon. Op den duur weet je niet meer wat je daarbij moet voelen.”

Ofschoon Elles in Frankrijk speelt en Franse filminvesteerders normaal gesproken tuk zouden zijn op een film met Juliette Binoche, bleken ze voor deze film weinig animo te hebben. Met name de Franse televisiekanalen durfden dit onderwerp niet aan. „Zou het kunnen dat de grote bazen van televisiestations, die allen mannen zijn, aan dit onderwerp hun handen niet willen branden? De seks in de film kan het niet zijn, daar zijn ze normaal gesproken juist gek op. Misschien wordt Frankrijk ook wel een preutser land.”

Preuts kun je de rol van Binoche bepaald niet noemen. Bij de uiterst suggestieve masturbatiescène is de blos op haar wangen later in de kleurcorrectie aangebracht, vertelt ze. „Het blijft natuurlijk wel acteren.” Haar vermogen tot het vertolken van gecompliceerde gevoelens heeft ze voor een deel te danken aan haar persoonlijke coach, van wie we de naam niet mogen weten.

„Ik heb haar in New York ontmoet, en het klikte meteen. Het liefst werk ik met haar in de buurt. Maar dat lukt niet altijd: soms heb ik het geld er niet voor, of ze moet ergens anders zijn. Ik neem rollen met haar door en ook ben ik meer in het algemeen bij haar in therapie. Zij voelt intuïtief aan wat een rol kan doen om diepere lagen in mijzelf te ontdekken.” Deze werkwijze, vertelt ze, helpt om de scheidslijn tussen de rol en haar eigen persoon in het oog te houden. „Toen ik jonger was, had ik vaak moeite om die uit elkaar te houden. Dat ging me op den duur lelijk opbreken: het is geen goed idee om je acteerwerk als therapie voor persoonlijke problemen te zien.”

Het is misschien minder spectaculair dan de masturbatiescène, maar in Elles is me vooral opgevallen dat ze zo goed kan acteren dat ze luistert, zeg ik bij het afscheid. Ik heb nog nooit in een film iemand zo spannend zien luisteren. „Acteren is luisteren”, zegt Binoche. „Gevoelens schep je niet uit jezelf, maar omdat je naar anderen luistert en op ze reageert. Het lichaam ontvangt informatie en reageert daarop, met verbeelding, herinneringen en gevoelens. Acteren is een wisselwerking tussen wat je ontvangt en je innerlijke wereld. Wist u dat niet?”