Lange benen, fiere borsten

Bloot provoceert niet meer zoals toen Helmut Newton zijn foto’s maakte. Maar een duik in zijn universum blijft intrigerend. Zijn werk is wel brutaal, maar beledigt niet.

Bergstrom, au-dessus de Paris, Paris, 1976 Foto Helmut Newton Estate

Vergeet even zijn levensverhaal. Hoe het joodse jongetje Helmut Neustädter uit Berlijn op zijn twaalfde zijn eerste camera kocht, op zijn achttiende moest vluchten voor de nazi’s en via Singapore in Australië terechtkwam, waar hij in 1946 een nieuwe nationaliteit en een andere naam kreeg. Hoe hij vervolgens als Helmut Newton meer dan een halve eeuw werkte aan een immens oeuvre in met name mode- en reclamefotografie, met zijn vrouw June als muze en vaste assistente op de achtergrond.

Vergeet ook even Newtons reputatie. Hij was een provocateur en een pestkop, die hield van snelle auto’s, hotelkamers en amazones met lange benen en fiere borsten. Een vrouw kon hem niet bloot genoeg zijn, op haar voeten na: met enkel naaldhakken aan was zij voor hem pas echt naakt. Newtons erotisch getinte, duistere beelden vonden een natuurlijk podium in bladen als de Franse Vogue en de Playboy, maar wekten de woede van puristen uit de mode- en de kunstwereld, om over feministes nog maar te zwijgen.

Helmut Newton (1920-2004) trok zich er niets van aan. Niet bang zijn, leerde hij collega-fotografen die bij hem in de leer kwamen, creëer je eigen werk en fantaseer jezelf vrij. Techniek interesseerde hem minder dan atmosfeer. Zijn ideeën voor een fotosessie – belichting, objecten, achtergrond – noteerde hij van tevoren minutieus in een schriftje, om ze eenmaal ter plaatse snel los te laten als zich iets onverwachts voordeed. Aan verstilde kunsttaferelen had hij een broertje dood.

Wie zonder achtergrondkennis door het retrospectief van Newtons werk in het Grand Palais in Parijs wandelt, valt vooral op hoe naadloos hij in onze tijd past. Provocerend? We zijn nu zo gewend aan bloot dat zelfs een maandblad over psychologie aandacht probeert te trekken met een decolleté op de cover. Vrouwonvriendelijk? Popartiesten als Lady Gaga en Rihanna combineren sm- en mishandelingsscènes met uitspraken over empowerment. Fotomodellen worden allang niet meer als zwijgende objecten gezien, maar als beauties met een lucratieve carrière. En de ‘koude’, opzettelijk artificiële sfeer op Newtons foto’s vind je inmiddels overal terug.

Des te intrigerender is het dat een korte duik in zijn universum nog steeds zoveel meer oplevert dan al die beelden die dagelijks aan je voorbijtrekken. De vrouw in een basic bloemenjurkje van Calvin Klein die uitdagend opkijkt naar een heer in witte pantalon (Vogue USA, 1975). Het kwartet amazones dat komt aanmarcheren op Sie Kommen, Paris – Naked and dressed (1981): in powersuits met schoudervullingen of met alleen pumps aan. Dit zijn geen popjes, geen slachtoffers en geen agressievelingen. Ze zijn er – je mag naar ze kijken, je mag ze onder de loep leggen en elke schaamhaar ontleden als je daar zin in hebt, maar van hen hoeft het niet. Ze weten allang wat ze in huis hebben en wijken voor niemand. Newtons werk is wel brutaal, maar niet beledigend; wel feestelijk ordinair, maar niet vulgair. Hij was verslingerd aan vrouwen zonder bang van ze te worden.

Helmut Newton retrospectief, t/m 17 juni in: Grand Palais, Parijs. Inl.: www.grandpalais.fr