'Ik ben op mijn vlucht geholpen door mensen met een geweten'

De blinde Chinese dissident geeft per e-mail uitleg over zijn vlucht. Inmiddels staat vast dat de regering van de VS hem hielp naar de ambassade in Peking te komen.

TOPSHOTS Taiwanese human rights activists display placards of blind Chinese dissident Chen Guangcheng (L) and his supporter He Peirong (R) during a protest outside the US institute in Taipei on May 4, 2012. Taiwanese activists demanded the US ensure the safety of Chen, his family and supporters, including He Peirong, whose whereabouts were unknown after she was suspected of assisting in Chen's escape. AFP PHOTO / Sam YEH AFP

„Ik heb maandenlang nagedacht, maar ik heb nooit kunnen bedenken dat het zo zou aflopen. Ik dank God’’. Via zijn advocaat Teng Biao beantwoordt de blinde disident Chen Guangcheng (41) per e-mail enkele vragen van deze krant.

Bezoek ontvangen om interviews te geven in het Pekingse Chaoyangziekenhuis is uitgesloten. Op een afgesloten afdeling herstelt hij van de verwondingen die hij opliep bij zijn vlucht. Interviews zouden de informele, geheime overeenkomst over zijn vertrek naar de VS in gevaar kunnen brengen.

„Ik denk dat ik nu eindelijk vrij ben. Ik zit nu wel hier opgesloten, maar ik vertrouw erop dat ik naar de VS kan om te studeren en daarna als vrij man kan terugkeren. Het wekt vertrouwen dat ik nu onder de bescherming van de centrale overheid sta”, antwoordt Chen.

De autoriteiten in zijn geboorteprovincie Shandong hebben dinsdag zijn aanvraag voor een paspoort in ontvangst genomen en een Amerikaans studievisum is gegarandeerd. Mogelijk deze week al, maar waarschijnlijk volgende week kan Chen met vrouw en twee kinderen China verlaten om aan de New York University rechten te gaan studeren.

Het feit alleen al dat zijn paspoortaanvraag in behandeling is genomen, is volgens advocaat Teng Biao niet alleen een positief signaal maar ook „een erkenning dat Chen Guangcheng niets misdaan heeft en ten onrechte 19 maanden onder zwaar huisarrest was gesteld”.

Chen werd een gevangene in eigen huis na beëindiging van een vier jaar lange gevangenisstraf wegens het verstoren van de orde. Een gunstig teken is ook dat de Chinese staatsmedia na jaren van zwijgen vandaag zijn juridisch advieswerk op het platteland in positieve zin beschrijven.

Chen vertelt dat hij op zijn vlucht „door God is beschermd en door mensen met een geweten is geholpen”. Om te ontsnappen aan zijn 80 bewakers (politie, staatsveiligheid en lokale handlangers van de partij) moest hij over acht muren klimmen en vier, grotendeels uitgedroogde beken oversteken. Hij brak daarbij zijn rechtervoet en liep overal schaafwonden op. Hij werd geholpen door boeren in een naburig dorp die hem lieten schuilen in een varkensstal en op zijn verzoek vrienden belden.

„Ik had niets kunnen voorbereiden en ik ben ook niet geholpen door de Amerikaanse ambassade. Het is belangrijk dat iedereen dat weet”, aldus Chen via advocaat Teng Biao.

Na zijn ontsnapping werd hij op een afgesproken punt aan een snelweg opgehaald door een bevriende lerares Engels, He Peirong in Nanking, die hem met haar auto naar Peking bracht. Daar kreeg hij drie nachten onderdak bij vrienden die contact zochten met de Amerikaanse ambassade met het verzoek hem diplomatieke bescherming te geven.

Dat verzoek leidde tot topberaad in Washington. Volgens een reconstructie van The New York Times keurde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton persoonlijk het plan goed om Chen „binnen te halen” en onder Amerikaanse diplomatieke bescherming te plaatsen. Chen bereikte de Amerikaanse ambassade na een spannende rit door Peking waarin hij twee maal van auto moest verwisselen.

Clinton nam, na overleg met president Obama, de beslissing in de wetenschap dat de Chinese autoriteiten furieus zouden reageren, maar dat de zaak niet zou leiden tot een grote breuk in de Amerikaans-Chinese relaties. Clinton volgde de zaak van Chen al jaren en had hem op de lijst van „speciale mensenrechtengevallen” geplaatst.

Over de daarop volgende dagen op de Amerikaanse ambassade en de onderhandelingen over zijn status willen Chen en Teng Biao niet veel vertellen, omdat dat zijn vertrek naar de VS en de veiligheid van zijn familie in gevaar kan brengen. „Ik maakte mij vooral zorgen over mijn vrouw en kinderen en dat doe ik nog steeds”, aldus Chen.

Voor zover bekend zitten een neef en een schoonzus van hem nog vast. De zorg om familie speelde vorige week een grote rol in de verwarrende ontwikkelingen. Chen wilde eerst om veiligheidsredenen op de Amerikaanse ambassade blijven om daarna van mening te veranderen.

Volgens Amerikaanse diplomaten in The New York Times dreigden de Chinese autoriteiten Chens vrouw en kinderen die naar Peking waren gekomen terug te sturen. Dat gebeurde tijdens een gesprek tussen Chen en zijn vrouw op de mobiele telefoon van de tweede man van de Amerikaanse ambassade. Dat gesprek werd zoals alle gesprekken van diplomaten afgeluisterd. Een Chinese staatsveiligheidsagent onderbrak het gesprek met de waarschuwing dat als Chen de ambassade niet zou verlaten zijn familie naar huis gestuurd zou worden. Chen besloot toen de ambassade te verlaten, overigens tegen de zin van zijn advocaat Teng Biao.

Daarbij speelde mee dat hij veel bloed in zijn ontlasting had en de vrees rees dat hij aan kanker leed. In het ziekenhuis bleek het echter om een relatief onschuldige dikkedarmontsteking te gaan.

Volgens Amerikaanse zegslieden in Washington waren de Chinezen verontwaardigd over deze handelwijze op Chinees grondgebied, wilden ze niet onderhandelen over een Chinees staatsburger en dreigden ze de Amerikaans-Chinese top die vorige week in Peking werd gehouden te annuleren. Toen dat dreigement geen indruk maakte en de VS ook bereid waren de top niet te laten doorgaan en Chen duidelijk had gemaakt het liefst in China te blijven, veranderde de Chinese houding.

De Amerikanen kregen sterk de indruk dat het lot van Chen en zijn familie onderdeel is gaan uitmaken van de strijd achter de schermen tussen conservatieve hardliners en hervormers. Een Amerikaanse diplomaat hoorde bij de onderhandelingen ambtenaren van het ministerie van staatsveiligheid en buitenlandse zaken met elkaar ruzie maken.

Deze machtstrijd om de posities in het Politbureau en de koers van China kwam eerder al aan het licht door de afzetting van de conservatieve partijsecretaris van Chongqing, Bo Xilai, en is nog niet voorbij. Dat blijkt ook uit de aanhoudende berichten in de Hongkongse media dat het achttiende Partijcongres, dat in oktober het nieuw samen te stellen Politbureau zou moeten goedkeuren hoogstwaarschijnlijk wordt uitgesteld met twee tot vier maanden.

Dat de optie van een studievisum op tafel kwam, duidt erop dat de hervormers de overhand kregen op het conservatieve staatsveiligheidsapparaat.

Het feit dat Chen nadrukkelijk geen politiek asiel zocht in de VS bespaarde de Chinese autoriteiten aanzienlijk gezichtsverlies. Chen Guangcheng (zijn voornaam kan vertaald worden als „eerlijk licht”) heeft zich ook nooit opgesteld als een politieke dissident die voor de afschaffing van het eenpartijsysteem en westerse vormen van democratie pleit. Hij trad als autodidactische jurist vooral op als belangenbehartiger van de boeren in zijn regio.

Pas toen hij „als herboren christen” ging ageren tegen gedwongen abortussen en sterilisaties kwam hij in aanvaring met de Communistische Partij van China. „Ik wil in de VS rechten gaan studeren om ons land als ik weer teruggekeerd ben in China eerlijker en rechtvaardiger te maken, net als premier Wen Jiabao dat wil. Met hulp van God zal dat ook gebeuren”, aldus Chen Guangcheng.