Griekse politici strijden over betekenisvan kiezerswoede

Griekenland

Nadat ook de tweede formateur in Griekenland zijn poging een regering te vormen binnen een dag had opgegeven, is een debat ontbrand over wat de kiezers nu eigenlijk willen.

Volgens Alexis Tsipras, leider van de radicaal-linkse coalitie Syriza, is duidelijk dat de Grieken de bezuinigingsafspraken met de Europese Unie eenzijdig willen opzeggen. „We hebben geconstateerd dat ons voorstel brede steun onder de bevolking geniet, maar niet in het parlement”, zei Tsipras na een consultatieronde langs de partijen. „We kunnen onze droom van een linkse regering niet laten uitkomen.”

Antonis Samaras van de flink afgestrafte maar nog altijd iets grotere conservatieve partij Nieuwe Democratie waarschuwt dat Tsipras een uiterst gevaarlijk spel speelt. „De Griekse bevolking heeft geen mandaat gegeven om het land in de vernieling te storten”, zei hij gisteren na een ontmoeting met Tspiras die een kwartier duurde. „Zij die dat denken, interpreteren de verkiezingsuitslag verkeerd.”

Samaras schetste doemscenario’s, waaronder vertrek uit de eurozone en een armoedeval. Grieken willen verandering van beleid, maar niet uit de eurozone, benadrukt hij. Uit peilingen is tot nu toe altijd gebleken dat zeker 70 procent van de bevolking de toekomst van het land binnen de monetaire unie ziet.

Samaras presenteert zijn eigen partij, die het de afgelopen jaren erg moeilijk maakte om efficiënt te hervormen, nu als een baken van stabiliteit.

De meeste Grieken gaan ervan uit dat ze over een maand weer moeten stemmen en zien de onderhandelingen als een poging zich te profileren en hun kansen in juni te vergroten. Dat verkleint de kans op een stabiele regering.

De andere eurolanden zetten Griekenland onder druk om zich te houden aan de beloofde bezuinigingen en hervormingen. Ze maakten gisteren bekend 4,2 miljard euro over te maken uit het noodfonds EFSF, zodat Griekenland op korte termijn aflopende leningen kan betalen. Maar een miljard euro werd zonder verdere toelichting vooralsnog ingehouden.

Dat de formatiepogingen vrijwel ten dode opgeschreven zijn, blijkt onder meer uit de opstelling van Fotis Kouvelis, de lijsttrekker van Democratisch Links, een meer gematigde afsplitsing van Syriza. Hoewel de formatie nog niet is afgerond, sprak Kouvelis gisteren de verwachting uit dat snel weer gestemd gaat worden. Hij noemde speculaties over een scenario waarin zijn partij zou deelnemen aan een coalitie met Nieuwe Democratie en Pasok ‘ongegrond’. Als hij daarbij blijft zal ook Pasok-leider Evangelos Venizelos, nu aan de beurt als formateur, niet slagen.

Dat het Tsipras van Syriza niet zou lukken een regering te vormen stond vooraf vast. Zelfs met steun van de sociaal-democraten van Pasok zou er geen linkse meerderheid in het parlement zijn. De communistische partij van Griekenland, KKE, wilde bovendien niet eens met hem praten over regeringsdeelname. KKE-partijleider Aleka Papariga roept op tot nieuwe verkiezingen.

Venizelos krijgt vandaag formeel het mandaat om een coalitie te vormen. Hij is de laatste die een poging mag wagen. Volgens de ex-minister van Financiën, die een hoofdrolspeler was in de onderhandelingen tussen EU, IMF en Griekenland, willen Grieken geen nieuwe verkiezingen maar stabiliteit. Hij herhaalde vanochtend zijn voorstel voor een regering van nationale eenheid, waaraan vier partijen deelnemen. Daarin mogen de onderlinge verschillen groot zijn, het gezamenlijk doel moet zijn om Griekenland binnen de eurozone te houden.

Ondertussen lijkt Tsipras al in te spelen op nieuwe verkiezingen. Hij overlegde woensdag ook met linkse partijen die de kiesdrempel van 3 procent niet hebben gehaald. Dat voedde speculaties dat hij streeft naar nieuwe verkiezingen en hoopt dat deze partijen zich dan bij Syriza voegen.

Het is nog onduidelijk wat de inzet zal zijn van nieuwe verkiezingen en welke emoties daarbij zullen overheersen. Afgelopen zondag domineerde de woede. Nu wisselen hoop en vrees elkaar af.

Veel Grieken zijn blij dat de grote partijen zijn afgestraft en putten hoop uit de prominente rol die Tsipras speelt. De kans is groot dat zijn partij verder groeit. „Ik heb op Syriza gestemd om de grote gevestigde partijen te straffen”, zegt documentairemaakster Eleni Giannimara (36). „Dat was hard nodig.” Zondagavond was het feest bij haar in de straat, in een als links bekende staande studentenbuurt in Athene. Nu is de vraag of de linkse partijen de verantwoordelijkheid aankunnen. „Ik hoop dat het geen ontnuchtering wordt.”

Maar nieuwe verkiezingen kunnen ook in het voordeel van de traditionele partijen uitpakken. Hun aanhang is stabieler. Op de vraag ‘hoe dicht sta je bij de partij waarop je gestemd hebt?’ scoorden Nieuwe Democratie, Pasok en de communisten het hoogst, met elk meer dan 60 procent. Bij Syriza was het iets minder dan de helft, bij een aantal nieuwe protestpartijen nog minder.

Nieuwe Democratie en Pasok doen hun best zich als de redelijkste partijen te presenteren. Ze voorspellen hel en verdoemenis als partijen gaan regeren die zich tegen de afspraken met Brussel en het IMF verzetten. Het riskante perspectief van uittreding uit de eurozone kan kiezers alsnog in de armen van Samaras en Venizelos drijven.

Enkele kleine partijen die de kiesdrempel niet haalden, maken zich ook al op voor een nieuwe ronde met nieuwe kansen. Twee liberale groepen praten over een fusie, waardoor ze de kiesdrempel zouden kunnen halen. Het de komst betekenen van een nieuwe fractie in het parlement die hervormingen steunt.