De winnaar: een komiek

Een komiek die al jaren tegen Italiaanse politici strijdt, is nu de lieveling van de kiezer. Zijn anarchisme past in een Europese trend.

Redacteur Europa

Rotterdam. De Fransen stemden zondag tegen Sarkozy. De Grieken stemden tegen de gevestigde partijen en tegen de bezuinigingen. Wat was de boodschap die Italiaanse kiezers zondag en maandag wilden geven, door te stemmen op een komiek?

Bij gemeenteraadsverkiezingen wonnen kandidaten van de beweging Cinque Stelle (Vijf Sterren) van de cabaretier-activist Beppe Grillo in veel steden meer dan 10 procent van de stemmen. In Parma scoorde de lijst van Grillo bijna 20 procent en in Genua 15 procent, uit het niets. In beide steden versloegen Grillo’s kandidaten de partijgenoten van oud-premier Silvio Berlusconi. Berlusconi’s partij Volk van de Vrijheid is de grote verliezer van de stembusgang.

De 63-jarige Grillo fulmineert al decennia tegen de zelfzuchtige, corrupte politieke klasse in zijn land. Hij doet dat op het podium, op tv, op internet, en de laatste jaren steeds vaker tijdens massabijeenkomsten op pleinen.

Lang beschouwden Italiaanse politici de provocaties van Grillo als een irritant maar marginaal verschijnsel. In 1986 werd hij tijdelijk van tv verbannen na een grap over de voor corruptie veroordeelde premier Craxi. Grillo’s invloed groeide sterk nadat hij in 2005 zijn blog opende, waarop hij misstanden aan de kaak stelt. Het is nog steeds het meest gelezen blog van Italië.

Grillo geldt in Italië als ‘anti-politicus’. Vijf Sterren, de groepering die hij in 2010 oprichtte, is weliswaar politiek van aard, maar zelf houdt hij afstand tot het politieke bedrijf. Grillo is geen kandidaat. Vijf Sterren brengt burgers samen die Grillo’s uitgangspunten delen. Op de ‘burgerlijsten’ staan kandidaten die zeggen te strijden tegen corruptie, vóór transparantie en vóór waarden als zorg voor het milieu.

Grillo noemde de uitslagen op YouTube een „historische verandering”. „En dit is is nog maar het begin. In deze politieke diarree vervloeien de politieke partijen. De burgers eigenen zich opnieuw hun instituties toe.”

Grillo’s anarchistische stijl en de rol van internet in zijn organisatie doen denken aan de Piraten die zondag 8 procent van de stemmen wonnen in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein.

De Italiaanse lokale verkiezingen zondag en maandag, in 3.000 van de 9.000 gemeenten, gingen niet in de eerste plaats om de bezuinigingen van de technocratische premier Monti op nationaal niveau. Vooral het brede ongenoegen over de Italiaanse politieke klasse bepaalde de uitslag. In Parma, waar burgers vorig jaar in opstand kwamen tegen corrupte stadsbestuurders, haalde Grillo’s kandidaat Federico Pizzarotti de tweede ronde in de strijd om het burgemeesterschap, op 20 en 21 mei.

In de Siciliaanse hoofdstad Palermo won een andere anti-corruptiebeweging, Italië van Waarden van ex-officier van justitie en maffiabestrijder Antonio di Pietro. De burgemeesterskandidaat van de partij, Leoluca Orlando, betitelde de uitslag als een „stem tegen de politieke kaste”.

Premier Monti voelt zich niet aangesproken door de lokale verkiezingsuitslagen. Hij is partijloos en zet zich dikwijls af tegen de traditionele partijen. Over het succes van Grillo zei hij dat dit „geen consequenties” heeft voor zijn regering. Toch is het de vraag of Monti buiten schot kan blijven. De premier wordt in het zadel gehouden door de centrum-linkse Democratische Partij en door Berlusconi’s partij. De lokale verkiezingen waren de eerste electorale test voor deze partijen sinds het aantreden van Monti. Na de slechte resultaten nam Berlusconi dinsdag afstand van Monti. „We steunen de regering-Monti, maar we verplichten onszelf niet te stemmen voor maatregelen waar we het niet mee eens zijn”, schreef hij op Facebook.

Hoewel de euro in de lokale campagne geen rol speelde, heeft Beppe Grillo er wel een mening over: hij vindt dat Italië de eurozone moet verlaten. Het standpunt vormde voor veel Italianen geen beletsel om op Grillo’s lijsten te stemmen. De betekenis van de verkiezingen reikt daarom verder dan alleen Italië.