Na de euforie begint weer het politieke spel

Het wandelgangenakkoord is een deal op hoofdlijnen. Het echte onderhandelen over moeilijke onderwerpen begint vandaag pas echt.

Politiek redacteuren

Den Haag. Ze zijn nog altijd bijzonder tevreden, de partijen van het ‘wandelgangenakkoord’. Anderhalve week geleden maakten VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie afspraken over 12 miljard aan bezuinigingen. Het akkoord, dat binnen 48 uur gesloten werd, getuigde van on-Hollandse daadkracht – zeker na zeven weken gesteggel in het Catshuis. Jammer alleen dat het akkoord over de begroting van 2013 nog verre van rond is. Over een aantal onderwerpen verschillen de partijen van de ‘Kunduz-coalitie’ van mening, blijkt uit een rondgang langs betrokken partijen (zie kaders).

Vandaag komen de vijf partijen bijeen met minister De Jager (Financiën, CDA) en nu pas gaan de échte onderhandelingen beginnen. Het wandelgangenakkoord is vooral een deal op hoofdlijnen. Er is afgesproken op welke terreinen wordt bezuinigd en hoeveel geld dat moet opleveren. Er is ook afgesproken welke bezuinigingen worden teruggedraaid en welke hervormingen worden doorgevoerd.

Maar hoe precies, en wanneer – dat is bij veel onderwerpen nog volstrekt onduidelijk. Niet voor niets heeft De Jager met instemming van de Kunduz-partijen nog niet één maatregel naar het Planbureau gestuurd. Te vaag om door te rekenen.

Veel Kamerleden weten niet hoe de afspraken uitgewerkt gaan worden. Margreeth Smilde (CDA): „Dat akkoord is op het laatste nippertje gesloten, daarna zijn we meteen het reces ingedoken. Ik heb nog geen beeld van hoe het verder gaat.” Haar partijgenoot Ger Koopmans: „Ik ben nog niet gevraagd iets uit te werken.” Esmé Wiegman (ChristenUnie): „Op een gegeven moment zullen al die ideeën toch bij elkaar moeten komen.” Het ene Kamerlid heeft deze week zelf al afspraken gemaakt met zijn collega’s van andere partijen om te overleggen, een ander wacht eerst af of de partijleiders knopen doorhakken.

Ook de demissionaire bewindslieden zijn in verwarring. Hun ministeries is gevraagd varianten door te rekenen, maar wat wordt van henzelf verwacht? Enkele ministers en staatssecretarissen hebben de fractievoorzitters gebeld met de vraag: wat kunnen we doen?

Een aantal bezuinigingen uit het pakket is onomstreden en zal zo snel mogelijk in gang gezet worden. De verhoging van het hoge btw-tarief van 19 naar 21 procent (opbrengst: 4 miljard euro) gaat gewoon per 1 oktober in. Over de nullijn voor ambtenaren (1,6 miljard) bestaat geen discussie, net zomin als over de verdubbeling van de bankenbelasting (600 miljoen), de verhoging van de accijnzen op alcohol en tabak (625 miljoen) en de afschaffing van de onbelaste reiskostenvergoeding (1,2 miljard).

Maar in andere dossiers moeten nog belangrijke beslissingen worden genomen. Soms betreft het een fundamentele pijler van het akkoord (de zorg bijvoorbeeld), soms gaat het over een ‘kleinere’ maatregel van enkele tientallen miljoenen. Maar juist die kleine posten kunnen politiek gevoelig liggen, omdat sommige partijen er sterk aan hechten.

De Kunduz-partijen zullen de onderhandelingen ook gebruiken om partijpolitieke stokpaardjes tevoorschijn te halen. Begrijpelijk: hoe meer ze nu binnenhalen aan eigen plannen, hoe makkelijker ze tijdens de verkiezingen het akkoord kunnen verdedigen bij hun achterban. Zo stelt de ChristenUnie voor om ivf en eiceldonatie uit het zorgpakket te halen en hoopt GroenLinks op een terugkeer van de kilometerheffing.

Maar hoe langer de afronding van het akkoord gaat duren, hoe ingewikkelder het wordt. Want hoe kunnen de partijen zich tegen elkaar afzetten terwijl ze intussen compromissen aan het sluiten zijn?

De partijen zelf zeggen geen problemen te verwachten. Wie de Kamerleden belt, krijgt steeds hetzelfde betoog te horen. De belangrijkste beslissingen staan op papier. Er is sprake van „goede wil”. De hoogte van de bezuinigingen staat vast. En niemand gaat er „gepantserd” in.

Maar vraag diezelfde Kamerleden hoe de maatregelen concreet ingevuld moeten worden en er volgen evenzoveel verschillende antwoorden. En allemaal vinden ze hun idee „vreselijk voor de hand liggend” en „heel verstandig”.

De komende dagen en weken zullen moet uitwijzen of de Kunduz-coalitie eensgezind tot een definitief akkoord komt. „Het wordt steggelen”, zegt Bruno Braakhuis (GroenLinks). „Alle partijen hebben hun speerpunten.” Marieke van der Werf (CDA): „We gaan de komende tijd kijken hoe we onze accenten kunnen zetten.”

Esmé Wiegman wijst op het gevaar dat schuilt in verdere onderhandelingen: „Politiek is nu eenmaal verdeel en heers. Voordat je het in de gaten hebt, sta je weer lijnrecht tegenover elkaar. Dat moeten we niet laten gebeuren. Dan verliezen we onze invloed en kan het minderheidskabinet weer zijn gang gaan.”

Ze noemt de 200 miljoen euro die voor natuur beschikbaar komt als voorbeeld: „Voor je het weet, zegt Henk Bleker: hé, 200 miljoen, dat is mooi. Die had ik nog hard nodig voor de Hedwigepolder.”

Erg snel zal het proces niet gaan, vermoeden betrokkenen. Bronnen op het ministerie van Volksgezondheid zeggen dat het nog twee weken zal duren voordat de bezuinigingen op dit departement rond zijn: minister Schippers is in India.

Voorlopig willen de leiders van de Kunduz-coalitie zich geen moeizame onderhandelingen laten aanpraten. „Natuurlijk gaat het nog wel even pittig worden”, zegt ChristenUnie-leider Arie Slob. „Maar ik heb geen zin om mee te zuchten.”

Met medewerking van Geertje Tuenter