Higgsdeeltjes maken? Dat doe je gewoon zo

Een korte animatiefilm legt heel duidelijk uit wat het Higgsdeeltje is en waarom het zo lang duurt voordat het bestaan ervan zeker is.

Wat is toch dat Higgsdeeltje waar ze met de deeltjesversneller bij CERN in Genève jacht op maken? Een animatie van zeven minuten legt het glashelder uit. Het is alsof je in de kantine van CERN zit, tegenover een goed ingevoerde fysicus die in gewonemensentaal uitlegt hoe het zit en daarbij op een servetje verduidelijkende tekeningetjes maakt. Het verschil is dat de tekeningen hier bewegen, met een knipoog hier en daar. De spreker legt buiten beeld uit waarom natuurkundigen deeltjes met een zo hoog mogelijke energie willen laten botsen. Die energie is het budget dat bepaalt wat je kunt bestellen van het menu dat de natuur aanbiedt. Daarbij zien we een grappige scène die half in een restaurant, half in de deeltjeswereld is gesitueerd.

Ook wordt helder uitgelegd waarom het zo lang duurt voor het bestaan van dat geheimzinnige Higgsdeeltje zeker is. Het deeltje heeft eigenlijk maar geringe gevolgen voor de uitkomsten van de experimenten. Daarom moeten er astronomisch veel botsingen worden geanalyseerd voordat de data het deeltje ondubbelzinnig laten zien, of niet. Net als bij een foto die een extreem lange belichtingstijd nodig heeft.

Waarschijnlijk is de uitleg inderdaad in de kantine van CERN opgenomen. Dat blijkt niet alleen uit het geroezemoes op de achtergrond. Het filmpje wordt ontsierd door een inleiding van ruim een halve minuut waarin fysicus Daniel Whiteson zich met zijn dienblad een weg baant tussen lunchende collega’s. Het past niet bij de animatie, Whiteson is in dit fragment niet te verstaan, het enige wat je eruit kunt opmaken is dat hij waarschijnlijk degene is die in de animatie het woord doet.

Deze video staat op het kanaal PHD Comics op de videosite Vimeo.com. Het is de speeltuin van roboticus en cartoonist Jorge Cham. Cham heeft eerder geprobeerd op deze manier fysica uit te leggen. Een tekenfilm over donkere materie had niet zo’n lelijke inleiding, maar veel meer last van hinderlijk achtergrondrumoer en slordige geluidsmontage. Wat dat betreft is de video over de Higgs stukken beter gelukt.

Chams core business is de strip PHD Comics. Daarin wordt de spot gedreven met het dagelijkse leed van promovendi in een laboratorium: weinig uitdagend werk, onverschillige begeleiders, mislukkende experimenten, lange dagen en een gemankeerd sociaal leven.

Cham begon met de strip toen hij zelf nog op een proefschrift zwoegde. Na zijn promotie maakte hij er een goede broodwinning van. Vorig jaar is op basis van de strip een komische speelfilm gemaakt met echte hoogleraren en promovendi als acteurs: The PHD Movie. Er staat een veelbelovende trailer op Chams Vimeo-kanaal; de film zelf kan voor 9 dollar online worden bekeken op phdmovie.com.

Herbert Blankesteijn

Video: nrc.nl/wetenschap