Column

Het maximonster van de eurocrisis nadert: de Grexit

Maar goed dat Odysseus hem niet tegenkwam, want dan was het nog maar de vraag of hij veilig zou zijn thuisgekomen. Het gaat hier niet om Scylla, Charybdis of Polyphemos, maar om de Grexit. Deze Grexit – een afkorting voor ‘Greek Exit’ – is het nieuwe maximonster van de financiële markten. Wie hem verzonnen heeft, is onduidelijk, maar Citibank maakt een goede kans.

Gisteren daalden Griekse aandelen tot hun laagste punt sinds eind 1992, en de koersen van staatsobligaties daalden zo hard dat de effectieve rente meer dan 23 procent bedroeg – dat is het hoogste sinds de schuldendeal van dit voorjaar. Aandelen van banken, van Alpha tot Piraeus, en de rest zijn penny stocks geworden. Zijn dit de tekenen dat de markt Griekse activa begint te waarderen alsof het land de eurozone aan het verlaten is? Kredietbeoordelaar Fitch liet gisteren weten dat een Griekse uittocht, anders dan een jaar geleden, ‘te managen’ is. Dat heeft alles te maken met het feit dat internationale beleggers weinig meer te maken hebben met Griekse schuld: de hele Europese reddingsoperatie is er op gericht geweest Griekenland van de markt te halen tegen een bedrag dat uiteindelijk kan oplopen tot meer dan 240 miljard euro, en dat is goeddeels gelukt.

Stel nu dat de Grexit inderdaad opduikt. De coalitievorming in Athene niet lukt, er komen op 17 juni nieuwe verkiezingen en die leveren dezelfde patstelling op, of zelfs een grotere stem op extreem links en rechts. Is dat dan inderdaad ‘te managen’? Van vorige crises weten we dat er altijd, zonder uitzondering, onvoorziene mechanismen, schadeposten en ander onheil opduikt.

Eén daarvan, om maar een voorbeeld te noemen, is het bezit van Griekse staatsobligaties door de Europese Centrale Bank en haar nationale satellieten, het Europees Stelsel van Centrale Banken (ESCB). Dat wordt door BNP Paribas, aangehaald op de website Alphaville, berekend op 56,7 miljard euro. De ECB is gevrijwaard van de schuldendeal die met banken werd gesloten, want zij hoefde haar bezit niet af te waarderen. Dat heeft een reden: als de ECB niet volledig door Griekenland wordt terugbetaald, dan komt het verlies neer op de financiering van een staat door de centrale bank: monetaire financiering dus. En dat is, vooral voor Duitsland, onverteerbaar.

Slecht nieuws voor Frankfurt: er loopt op 18 mei een Griekse staatsobligatie af, waarna gewoonlijk terugbetaling van de hoofdsom volgt. Van die obligatie heeft het ESCB 3,3 miljard op de balans staan. Op 20 augustus volgt er nog eens 3,1 miljard. Een deel van de komende tranches van het steunpakket van Europa en het IMF gaat in wezen linea recta naar de ECB. Als die tranches er komen, en dat gebeurt pas als Griekenland de beloofde saneringsprogramma’s uitvoert.

Dit is maar één voorbeeld van het feit dat de buitenwereld niet alleen macht heeft over Athene, maar dat het ook andersom geldt. Grexit wordt geen eenvoudige operatie, en misschien wordt hij wel zo gecompliceerd en onoverzienbaar dat Europa er liever van afziet en alsnog concessies doet.

Een slim politicus weet dat. De Europese burger zal zich moeten voorbereiden op een periode van brinkmanship, waarbij zowel Europa als Griekenland elkaar tot het uiterste zullen tergen, ten koste van een voortdurende onzekerheid in de economie en op de financiële markten. Geen fijn vooruitzicht voor de zomer. En voor wie dat op een Grieks eiland allemaal van dichtbij wil gaan zien: sluit een goede annuleringsverzekering af, en lees de kleine lettertjes. De Grexit ademt over uw schouder mee.