Als een Amerikaan krap zit, geeft hij juist méér uit

Ik kon bijna niet geloven dat de slonzig geklede jongen met wie ik lunchte, een pas afgestudeerde alumnus van Columbia University, zich zo in de nesten had gewerkt. De jongen, een politicoloog, was jarenlang bereid geweest 60.000 dollar per jaar te betalen voor zijn opleiding. Omdat hij lange tijd ziek was geweest, was het allemaal duurder uitgevallen dan begroot. Zijn rijke familie sprong bij, maar de jongen kan zijn carrière beginnen met een schuld van vele tienduizenden dollars. Terugbetalen zal de komende jaren niet lukken, want er is geen droog brood te verdienen in zijn vak. Dat lijkt me een treurig vooruitzicht, zei ik.

Welnee, zei hij, licht verbaasd. „Ik geef dat geld uit met een reden. Via een privé-universiteit als Columbia kun je verder in het leven. Ik heb een netwerk, goede kansen op een baan. Zo’n schuld is van later zorg.”

Als Europeanen en Amerikanen elkaar ergens niet kunnen volgen, dan is het over de rol van geld. Grof gezegd: een Nederlander die krap zit, doet zuiniger aan. Een Amerikaan geeft juist meer uit. Want geld uitgeven is leuk en het is de motor van het bestaan. Symbolisch voor deze Amerikaanse paradox is de tv-hit Extreme couponing: gezinnen met geldzorgen proberen voordeeltjes te krijgen met coupons. Als ze de winkel met een volle kar verlaten, kijken ze blij, alsof ze geld verdíénd hebben.

„Geld uitgeven betekent nieuwe kansen krijgen”, legde een advocaat uit Washington me op een feestje uit. De rijke privé-universiteit waar hij studeerde, vertelde hij, besloot onlangs alle gebouwen op de campus neer te halen en er nieuwe te bouwen. Niet omdat de gebouwen oud waren, maar omdat de universiteit niet meer wist wat ze met het geld aan moest. „Een signaal aan de buitenwereld: je laat zien dat angst voor geldgebrek kleiner is dan je ambitie.”

De schulden die studenten na hun afstuderen meetorsen, is de inzet geworden van de herverkiezingscampagne van president Barack Obama. Alleen al aan hun studie hebben Amerikanen een schuld opgebouwd van iets meer dan een biljoen dollar. Die schuld is het afgelopen decennium verdubbeld. Een regeling die zorgt voor lagere rente bij het afsluiten van nieuwe leningen loopt in juli af. Obama wil die wet verlengen, maar daarvoor is steun van het door Republikeinen gedomineerde Congres vereist. De Republikeinen zijn er nog niet uit. Maar volgens de Republikeinse fractievoorzitter in de Senaat, Mitch McConnell, gebruikt Obama de kwestie om aandacht te krijgen van de groep kiezers die hij hard nodig heeft: de jongeren.

Bovendien, zei McConnell, leidt de aandacht voor studieschulden af van het échte probleem: de economie. Als die jongeren met schulden gewoon een goede baan vinden, dan is die schuld ook geen probleem. Mitt Romney zei tegen een groep studenten dat geld lenen de weg naar vervulling van de Amerikaanse Droom is. „Probeer het gewoon, neem een beetje risico. Leen anders geld van je ouders of begin een eigen bedrijf.” Het is Amerikaans denken ten voeten uit. Zorgen los je op met geld. En als de zorgen geldzorgen worden, zorg dan dat er méér geld komt.

In dit licht moeten de wat meewarige commentaren in de Amerikaanse pers over de Europese crisis worden begrepen. The Wall Street Journal schreef dat Nederland, de trouwste bondgenoot van Duitsland op het gebied van een streng begrotingsbeleid, denkt de recessie het hoofd te kunnen bieden met extra bezuinigingen. Tegelijkertijd, aldus de krant, is het juist Nederland waar de economie krimpt en het tekort daardoor alleen maar groter wordt.

De economische groei in Amerika, bleek vorige week, nam het eerste kwartaal af van 3 procent naar 2,2 procent. Maar van dalend consumentenvertrouwen bleek niets: de bestedingen stegen juist. Schulden worden blijmoedig gedragen. Omdat het volwassen leven voor hoger opgeleiden al meteen begint met een forse studieschuld, heeft iedereen het idee dat het erbij hoort.

Correspondent Verenigde Staten