Waarom een mens beter monogaam kan zijn

Hoe langer een relatie duurt, hoe minder partners over seks praten. Psychiater Bram Bakker verbaast zich hierover. ‘Porno kijken of vreemdgaan lost dit probleem niet op.’

De opmars van het wereldwijde web heeft ons doen en laten ingrijpend veranderd, dat is algemeen bekend. De mate waarin realiseren we ons vaak niet. Het bestuderen van een specifiek onderwerp kan dat soms ineens duidelijk maken. Dat overkwam mij toen ik begon aan een boek over seks.

De belangrijkste aanleiding om dat boek te schrijven, waren twee observaties, die ik aanvankelijk niet direct met het internet in verband bracht. Allereerst was me opgevallen dat er door professionals in de geestelijke gezondheidszorg steeds minder over seks wordt gesproken met cliënten, terwijl toch algemeen erkend wordt dat seksualiteit voor de meeste mensen grote betekenis heeft. Het tweede was dat zich een nieuwe categorie patiënten aandiende in mijn werk, de seksverslaafden.

Tijdens mijn zoektocht naar meer kennis over het onderwerp seks kwam ik erachter dat er tegenwoordig sowieso minder over seks wordt gepraat. Hoe langer mensen een relatie hebben, hoe minder ze nog met anderen over seks praten. Een substantieel deel heeft het er zelfs niet meer over met de eigen partner. Tegelijkertijd is er binnen relaties een enorme toename geweest van het aantal mensen (vooral mannen) dat naar porno kijkt. Meest via internet.

Het is bekend dat communicatie via sociale media een dimensie mist, die soms bijdraagt aan verwarring. Bij seks is dat precies zo. Porno kijken is iets heel anders dan de liefde bedrijven met iemand van vlees en bloed. Dat laatste vinden steeds meer mensen lastiger dan aan zelfbevrediging doen tijdens het kijken naar een filmpje. En daar gaat het vaak mis binnen relaties: zonder dat er over gesproken wordt, neemt porno kijken geleidelijk een steeds grotere plek in, en niet zelden ten koste van ‘echte’ seks, met een levend mens, met schaamhaar en zonder siliconen.

Tegen het af en toe naar porno kijken, zijn weinig rationele bezwaren te maken. Je kunt het principieel afwijzen, maar dat maakt de mensen die het wel doen niet tot slechte of zieke personen. Wat het wel gecompliceerd maakt, is dat veel mensen die een relatie hebben hun partner niet betrekken in hun gebruik van porno. Het is uiteraard niet zo dat je uitsluitend samen zou moeten kijken, maar het is wel een vraag of je niet met je partner zou moeten delen dat je naar een seksfilm gaat kijken of gekeken hebt. En dat laatste gebeurt weinig.

Driehoeksverhouding

Het stiekeme leidt ertoe dat in veel relaties een driehoeksverhouding ontstaat, waarbij porno de rol heeft van de buitenechtelijke partner. En de meeste mensen vinden het op zijn zachtst gezegd niet prettig als hun partner er een buitenechtelijke relatie op nahoudt.

Internet kent nauwelijks drempels voor een situatie die de intieme, monogame relatie bedreigt. Je kunt op talloze websites mogelijke alternatieven vinden voor je wettige echtgeno(o)t(e), maar is dat een gewenste situatie?

Bij de meeste mensen die een relatie hebben, ontstaat de behoefte porno te kijken op het moment dat ze meer behoefte aan seks voelen dan hun partner. Dit wordt vervolgens niet primair geduid als een probleem dat binnen de relatie zou moeten worden opgelost, maar eerst en vooral als een excuus de seksuele behoeften op een andere manier (elders) te bevredigen. Als je zo’n echtpaar dan gaat spreken, omdat ze een relatietherapie willen proberen alvorens tot echtscheiding te besluiten, beland je vaak in de zinloze discussie of het gebrek aan seks binnen de relatie oorzaak of gevolg was van de buitenechtelijke seks.

De vraag die zich aan me opdrong tijdens het schrijven van mijn boek Over seks gesproken was natuurlijk: hoe gaan we deze ontwikkelingen keren? Hoe voorkomen we dat er steeds meer mensen verslaafd raken aan seks, en alle daarmee gepaard gaande ellende van echtscheidingen, etcetera?

De mogelijke oplossing is eenvoudig bedacht, maar lastig in praktijk te brengen: herstel de band tussen seks en intimiteit. Zorg dat er intimiteit is alvorens er aan seks gedaan wordt, en niet andersom. Anonieme seks is voor veel mensen gemakkelijker dan intieme seks. Maar iedereen die ooit intieme seks heeft gehad, weet dat daar weinig tegenop kan, dat het iets is dat het leven verrijkt.

Intimiteit begint vaak met een gesprek, met jezelf open en kwetsbaar durven opstellen tegenover iemand van wie je houdt. Het risico durven nemen dat er een afwijzende reactie komt, is eng. In de praktijk gebeurt het echter zelden dat je wordt afgerekend op eerlijk of openhartig zijn. Dat we dat allemaal steeds lastiger vinden, is niet op feiten gebaseerd. Wel wordt het aangemoedigd door een steeds oppervlakkiger manier van communiceren. Chatten op internet wordt door veel mensen een gesprek genoemd, maar het is er hooguit een slap aftreksel van.

Als we ons seksleven willen verbeteren, en de kans op ontsporing willen minimaliseren, dan moeten we dus aan de slag. In een veilige omgeving het gesprek aangaan over onze wensen en verlangens op emotioneel, en dus ook seksueel gebied. De meest geschikte situatie daarvoor is een monogame relatie. Over moeilijke onderwerpen kun je het beste praten met iemand die je goed kent, en die te vertrouwen is. Wie komt daarvoor meer in aanmerking dan een partner in een liefdesrelatie?

Binnen een gelijkwaardige en monogame relatie kom je jezelf meer tegen dan waar ook. Dit biedt enorme kansen je persoonlijk verder te ontwikkelen. Vreemdgaan of je partner vervangen door een volgende leidt in de regel niet tot diepgaande inzichten of fundamentele veranderingen. Als je die ambitie hebt, sla je niet op de vlucht op een moeilijk moment in de relatie, en ga je ook geen porno downloaden, maar investeer je juist in die relatie. En daarmee in jezelf.

Achter iedere overwonnen hobbel in een langdurige relatie ligt betere seks dan ooit verborgen. Maar denk erom: het is wel hard werken. En vergeet ook niet: het gaat om een doelstelling, niet om iets dat altijd lukt. Vaak is het uithuilen en opnieuw beginnen.

Bram Bakker is psychiater. Onlangs verscheen zijn boek Over seks gesproken, € 17,50.