Rajoy klem tussen burger en Brussel

De financiële crisis in Spanje gaat een nieuwe fase in nu de regering Rajoy zich gedwongen ziet om miljarden euro’s in Bankia te pompen. Deze noodlijdende bank heeft voor vele tientallen miljarden geld uitgeleend aan huizenbezitters en projectontwikkelaars die hun schuld niet kunnen terugbetalen door de crisis op de Spaanse huizenmarkt.

De langverwachte sanering van de Spaanse bankensector lijkt in een stroomversnelling te komen. De regering bereidt een redding voor van Bankia, de zwakste schakel in het financiële systeem. Vrijdag zal het kabinet waarschijnlijk besluiten 7 tot 10 miljard euro in de drie-na-grootste financiële stelling van het land te pompen. In opmaat naar deze semi-nationalisatie, kondigde Bankia-topman Rodrigo Rato gisteren al aan op te stappen (zie inzet).

De ingreep bij Bankia betekent een escalatie van de bankencrisis, die uitbrak toen eind 2007 de enorme zeepbel op de huizenmarkt begon leeg te lopen. Bankia is een fusie van zeven regionale spaarbanken, waaronder de hoofdstedelijke Caja Madrid en het Valenciaanse Bancaja. Sinds haar oprichting twee jaar terug geldt ze als de achilleshiel van het nationale bankenstelsel. Volgens de Spaanse centrale bank zit van de 182 miljard euro aan vastgoedproblemen waar de sector mee kampt ongeveer een zesde bij Bankia.

Zolang de problemen van Bankia niet zijn opgelost, zijn die van Spanje niet opgelost – en blijft de vierde economie van de eurozone voor onrust zorgen op de financiële markten. Zonder Bankia te noemen wees het Internationaal Monetair Fonds eind april in een kritisch rapport op het besmettingsgevaar dat uitgaat van ,,de grootste zwakke instelling”. Ook de Europese Centrale Bank en gezonde banken als Santander en BBVA drongen aan op snelle actie.

Om binnenlandse politieke redenen talmde premier Rajoy echter met ingrijpen. Hij won eind november de verkiezingen met een campagne waarin hij beloofde ,,geen euro” belastinggeld in de banken te steken. Steun aan de financiële sector is maatschappelijk zeer omstreden. Burgers klagen dat banken gered worden, terwijl zij zelf hun huis uitgezet worden en lijden onder bezuinigingen en belastingverhogingen.

Klem tussen Brussel en de burger zocht Rajoy in zijn eerste half jaar als premier oplossingen die belastingbetalers niets kosten. Hij weerstond de druk om een ‘bad bank’ voor de wankele cajas op te richten. In Brussel wordt al maanden gesuggereerd dat Spanje leningen uit het euronoodfonds zou kunnen aanvragen specifiek voor de bankensector. De regering-Rajoy wil daar niks van weten, omdat Spanje ook bij een gedeeltelijke ‘redding’ soevereiniteit zou moeten inleveren aan Brussel.

Rajoy zette daarom het beleid voort dat onder de vorige centrumlinkse regering werd ingezet. Zieke en gezonde cajas worden gedwongen samen te gaan tot commerciële banken. Het oorspronkelijke aantal van 43 cajas is hierdoor in twee jaar teruggebracht naar 7 en zal waarschijnlijk nog verder dalen.

In een paar gevallen, zoals bij de sterke Catalaanse cluster CaixaBank, is een sterke nieuwe instelling ontstaan. Maar met Bankia is volgens critici een monster gebaard. Wat eerst een handvol cajas was, werd een wankelende ‘systeembank’. Groot genoeg om de hele bankensector én de overheidsfinanciën in gevaar te brengen.

Bankia leende al 4,5 miljard euro uit een speciaal herstructureringsfonds dat de Staat oprichtte voor de banken (FROB). Maar de bodem lijkt nog lang niet in zicht. Zelf zegt Bankia in totaal 31 miljard euro aan slechte leningen en problematische activa (bouwgrond en huizen) op de balans te hebben. Daarvoor heeft de bank voor circa 8 miljard aan buffers aangelegd.

Het valt niet uit te sluiten dat de problemen na vrijdag groter blijken. Bij elke instelling waar werd ingegrepen, kwamen tot nu toe lijken uit de kast. Tekenend is dat Bankia vorige week de jaarrekening over 2011 deponeerde, zonder dat externe accountants er hun handtekening onder wilden zetten.

De regering zou nu een decreet voorbereiden om Bankia converteerbare bankobligaties (zogeheten coco’s) uit te laten geven die het herstructureringsfonds FROB vervolgens opkoopt. Een voordeel is dat de kapitaalinjectie zo alleen optelt bij de relatieve lage Spaanse staatsschuld (63 procent van het bbp). Deze constructie heeft geen invloed op het hoge begrotingstekort van 8,5 procent, dat Madrid van Brussel moet terugsnoeien. Dit omdat de coco’s, in de lezing van de regering, met rente afgelost zullen worden. Als dit onverhoopt niet gebeurt, veranderen deze coco’s automatisch in Bankia-aandelen waarvan niet te zeggen is of ze op dat moment nog waarde hebben.

Ook wil de regering de bank vrijdag gaan aanzetten tot de oprichting van miniatuur bad banks, al spreekt ze zelf liever van ‘vastgoedbedrijven’. Het zijn vehikels waarin de banken al hun problematische activa moeten gaan isoleren. Eenmaal opgeschoond kunnen ze zich dan weer gaan richten op hun kerntaak: geld uitlenen aan gewone bedrijven en particulieren. De vehikels worden, tot de huizenmarkt weer aantrekt, ondertussen gestut met geld van de banken zelf.

De banken hebben de afgelopen jaren extra buffers aangelegd die hiervoor aangewend kunnen worden. Maar dit is niet genoeg. Madrid hoopt ook buitenlandse marktpartijen te interesseren om in de vehikels te stappen. Op de risicovolle vastgoedleningen valt over een paar jaar mogelijk een hele mooie winst te maken.

Ondanks een roadshow langs Londen, New York, Azië en de Golfregio leeft er vooralsnog echter weinig animo. Met een werkloosheid van 24,4 procent, een hoge particuliere schuldenlast en een nieuwe recessie die wordt aangewakkerd door een keihard, door de Europese commissie afgedwongen, bezuinigingsprogramma, is Bankia immers niet het enige vraagteken dat nog boven de Spaanse huizenmarkt hangt.