Onrust Europa lijkt Merkel niet te raken

De Duitse bondskanselier Angela Merkel zei gisteren dat ze de nieuwe Franse president met open armen zal ontvangen. Maar wel op haar voorwaarden.

Angela Merkel is niet van het type dat zich snel gek laat maken. Ook op de dag dat een ideologische tegenstander in Frankrijk zijn overwinning vierde, Griekenland in chaos wegzakte en haar eigen partij haar wonden likte na een matig verkiezingsresultaat in de regio, bleef de Duitse bondskanselier de rust zelve.

Dat maakt haar zo populair. Overal kunnen de stoppen doorslaan, Merkel gaat gewoon aan het werk. En zegt bijvoorbeeld: „Het is in Europa goed gebruik dat we beslissingen niet terugdraaien als er verkiezingen zijn geweest.” En: „Wij in Duitsland zijn van mening – ik ook, heel persoonlijk – dat het Europese Groei- en Stabiliteitspact juist is en niet ter discussie staat.”

Met andere woorden: Frankrijk mag een andere president hebben, als het aan Duitsland ligt wordt het belangrijkste Europese bouwwerk van de afgelopen twee jaar met rust gelaten. Merkels invloedrijke minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, doet er nog een tandje bij. „We zullen de nieuwe Franse president ervan overtuigen dat afgesloten verdragen niet opnieuw worden opengebroken”, zei hij gisteravond strijdlustig voor de Duitse televisie.

Die positionering – ‘tot hier en niet verder’ – wordt verzacht door Merkels verzoenende toon. „François Hollande zal door mij met open armen worden ontvangen.” Naar verwachting bezoekt de Franse president volgende week het Kanzleramt in Berlijn. Merkel heeft eergisteren met hem getelefoneerd. Dit eerste persoonlijke contact heeft volgens haar „een heel goed gesprek” opgeleverd.

Tot aan zijn nederlaag heeft Merkel Nicolas Sarkozy gesteund. Maar vorige week al begon ze publiekelijk concessies te doen, toen een zege van Hollande in het verschiet lag. Economische groei is noodzakelijk in Europa, zei ze tegen de Duitse pers. „Bezuinigingen alleen zijn niet voldoende om uit de crisis te komen.” In het kamp-Hollande werd dat signaal onmiddellijk in dank aanvaard.

Merkel is op en top machtspoliticus, die weet dat ze hard moet vechten om op landelijk en Europees niveau politieke besluitvorming af te dwingen. Maar ‘madame non’ – een koosnaam die Sarkozy haar ooit gaf – zegt ook wel eens ‘ja’. Ze weet dat compromissen nodig zijn, alleen loopt ze daarmee niet te koop. Voor haar eigen partij en de Duitse kiezer moet ze het uithangbord blijven van alles waarvoor de Bondsrepubliek in de schuldencrisis staat: financiële degelijkheid en schuldsanering naar strenge Duitse receptuur.

Dat maakt haar in eigen land mateloos populair. De andere kant van het verhaal speelt zich voornamelijk achter de schermen af. Merkels adviseurs zijn zich allang aan het warmlopen om de contacten aan te halen met medewerkers van de nieuwe Franse president. „De diplomatie gaat door. De as Berlijn-Parijs moet na de verkiezingen weer op gang worden gebracht”, zei een hoge regeringsfunctionaris vorige week tegen deze krant. „Duitsland en Frankrijk kunnen alleen succes hebben als ze samenwerken.”

Wat Merkel en Hollande gemeenschappelijk hebben, zo wordt wel gezegd, is hun pragmatisme. Dit besef werd gisteren door de Duitse beurs in een heldere grafiek omgezet. Na een aanvankelijke daling van de DAX, de index van de aandelenbeurs in Frankfurt, begonnen de koersen weer te stijgen. ’s Avonds sloot de beurs met een winstje.

„We zijn hier tamelijk gelaten. Merkel en Hollande zijn tot elkaar veroordeeld. Maken zij er een potje van, dan wordt dat meteen door de financiële markten afgestraft”, zei gisteravond een beurshandelaar. „Beide politici delen gemeenschappelijke belangen: rust op de markten, muntstabiliteit, economische groei én schuldsanering.”

Nieuwe ‘groeiclausules’ buiten het Groei- en Stabiliteitspact om, zijn voor Merkel en Schäuble denkbaar. Ook de Luxemburgse premier en chef van de eurogroep, Jean-Claude Juncker, wees gisteravond op die mogelijkheid.

Duitse economen zien het net zo. „Een groeipact à la Hollande zal het huidige stabiliteitspact niet vervangen, maar juist aanvullen”, meent Michael Hüther, directeur van het Institut der deutschen Wirtschaft. En economische groei bewerkstelligen door nieuwe schulden te maken, zoals Hollande lijkt te willen? „Merkel moet dat vermijden, maar zal tegelijk concessies moeten doen. Het zal op de details aankomen.”

Juist daar is de bondskanselier goed in: in het controleren en naar haar hand zetten van de kleine lettertjes in Europese verdragen.