Meebetalen voor verslaafde

De eigen bijdrage voor geestelijke zorg jaagt verslaafden hun behandeling uit. „Waarvan moeten ze die betalen?”

Rotterdam. Overal waar hij komt, heerst onrust. Mensen verdwijnen. Ze nemen hun telefoon niet meer op. Als ze weer opduiken, zijn ze verder heen dan ooit tevoren. „Ik zie mensen naar de kloten gaan.” Erik is lid van de cliëntenraad van Bouman GGZ, een van de grootste instellingen voor verslaafdenzorg in Nederland, hoofdkantoor in Rotterdam. „Zeg maar Erik.” De achternaam hoeft niet in de krant. Zijn familie heeft al genoeg ellende van hem gehad. Als belangenbehartiger van patiënten komt hij op alle locaties. In klinieken, voorzieningen voor beschermd wonen, centra voor ambulante zorg. Overal wordt hij aangeklampt, overal gaat het de laatste maanden alleen maar over de eigen bijdrage voor geestelijke gezondheidszorg. Patiënten moeten sinds 1 januari bijdragen aan de behandelkosten. Hoe kan dat, ze zijn toch verzekerd? Waar halen ze het geld vandaan?

Erik wordt ziek van al die vragen waarop hij het antwoord niet weet. Wat is het verschil tussen eigen risico en eigen bijdrage? Daar weet hij nog wel raad mee. Eigen risico, dat is het eerste deel van de zorgkosten dat iedere verzekerde in Nederland zelf moet betalen: 220 euro per jaar. En de eigen bijdrage, die komt daar nog bovenop voor wie gebruikmaakt van geestelijke gezondheidszorg: 200 euro per jaar, plus 145 euro per maand als iemand opgenomen wordt. Maar wanneer en hoe die eigen bijdrage geïnd wordt? Of er ook in termijnen betaald kan worden? Hij heeft geen idee. Hij weet ook niet wat er gebeurt als een patiënt niet betaalt.

Wat het effect is van die onzekerheid heeft hij de laatste maanden gezien. Patiënten zijn gespannen. Ze raken opgefokt, gebruiken meer alcohol en drugs. Erik geeft een lesje verslavingszorg. Verslaafden hebben hun leven niet op orde. Ze hebben vaak ook andere psychische problemen. Ze zijn uitgekotst door familie, vertrouwen niemand meer, glijden steeds verder af. Ze mijden hulp.

Hoe de vier grote steden verslaafden, zwervers en psychoten in de afgelopen jaren toch van de straat hebben gekregen? Door de drempel naar de zorg te verlagen. Door hun huisvesting, behandeling en dagbesteding te bieden. Structuur. Wat veiligheid. Zonder de dagelijkse stress van de straat zijn ze minder geobsedeerd door alcohol of drugs. De eigen bijdrage verstoort dat wankele evenwicht. Stress loopt weer op. Erik vervolgt zijn les: verslaafden hebben altijd schulden. Ze zitten in de schuldsanering. „Maar ze hebben ook nog 3.000 euro openstaan bij een dealer.”

Veel verslaafden in de beschermde woonvormen krijgen per week 20 euro zak- en kleedgeld. Dat is alles wat ze te besteden hebben, vertelt Erik. Daar moeten ze ook van roken. Roken doen ze allemaal. „Waarvan moeten ze die eigen bijdrage betalen?”

Erik heeft patiënten de behandeling zien staken omdat ze in paniek raakten van de eigen bijdrage. Of omdat ze dachten dat ze zichzelf wel konden redden en de eigen bijdrage hun het laatste duwtje gaf. Hij vertelt van een patiënt die zich uit de ellende omhoog had gewerkt, in twee jaar al zijn schulden had afbetaald, een eigen tv en computer had gekocht. „Ik heb hem weer kapot zien gaan. Mateloos gebruiken. Zijn spullen verkopen. Hij begint weer bij nul.”