Linkse partij dankt groei aan jonge werklozen

Formateur Samaras slaagde er gisteren niet in een coalitie te vormen. Dat mag de radicaal-linkse partij Syriza, de grote verrassing van de Griekse verkiezingen, nu proberen.

Correspondent Zuidoost-Europa

Athene. Een campagnebijeenkomst van de Coalitie van Radicaal-links Syriza, die gisteren verrassend de tweede partij van Griekenland werd, lijkt op een festival. Uit de boxen komt protestpunk. Er wordt shag gerold, bier gedronken en geflyerd voor communistische splintergroeperingen, tegen globalisering en voor mensenrechten. Wie niet beter weet, waant zich bij zoveel snorren en baarden in de jaren zeventig.

De partij is een fusie van meerdere ultralinkse bewegingen. Op Syriza komen antiglobalisten af, oudere hippies en tegenwoordig boven alles een heleboel diepteleurgestelde jongeren. Zondagavond bleek de meeste aanhang te zitten in de stadswijken waar de gevolgen van de economische crisis het zwaarst worden gevoeld en in de leeftijdsgroep 18 tot en met 34 jaar.

Daarbij gaat het om hoogopgeleide jonge Grieken die voorzien dat ze in eigen land de komende jaren geen werk zullen vinden. De jeugdwerkloosheid is nu al meer dan 40 procent. Wie wel een baan heeft, functioneert vaak ver onder zijn opleidingsniveau, bijvoorbeeld als pizzakoerier of in een kopieerwinkel.

Deze jonge Grieken zien zichzelf als deel van een ‘verloren generatie’, zonder werk en eigen huis en zonder ooit met pensioen te kunnen. De enige contouren die ze nu door het woud aan hervormingen en bezuinigingen ontwaren, zijn die van een vrijemarkteconomie met lagere lonen en meer onzekerheid.

De afgelopen twee jaar is zonder jullie besloten, hield partijleider Alexis Tsipras (37) hun afgelopen donderdag voor, op de slotbijeenkomst van de campagne. „Maar nu nemen wij het voortouw.” Volgens Tsipras wordt de democratie geweld aangedaan, om speculanten te behagen. „Kies voor waardigheid.”

De partijleider, opgeleid tot ingenieur, is opgeklommen via de linkse studentenbeweging. Hij draagt pakken maar geen dassen, komt op de motor naar afspraken. Vrouwen uit de linkse anarchistenwijk Exarchia vinden hem aantrekkelijk. Zijn boodschap is eenvoudig: niet de banken, maar de zwakkeren in de samenleving moeten worden gered.

Het EU/IMF-recept voor Griekenland maakt de problemen volgens Tsipras en zijn aanhang alleen maar erger. De afspraken moeten dan ook onmiddellijk eenzijdig door Griekenland worden opgezegd en betalingen aan schuldeisers gestaakt. Waarna een linkse regering zich over alternatieven kan buigen.

Zondag bleek 16 procent van de Grieken het daar volkomen mee eens te zijn.

De verkiezingsuitslag verkleint sowieso de kans dat een volgende coalitie de gemaakte afspraken nakomt. Griekse kiezers hebben aangegeven dat een nieuwe dag is aangebroken, zei Tsipras zondagavond bij de viering van de overwinning. „Ze hebben een mandaat gegeven voor solidariteit en gerechtigheid, zonder de wrede reddingsmaatregelen. De partijen die daar zonder instemming van de bevolking mee akkoord zijn gegaan, zijn nu een minderheid.”

De aanhang van Syriza wordt gedreven door een mix van defaitisme en idealisme. „We weten niet wat morgen brengt, maar we hadden al lang geleden moeten besluiten uit de eurozone en de EU te stappen”, zegt bijvoorbeeld Alice Cheng, 32 en masterstudent.

Syriza was tot nu toe een speler in de marge van de Griekse politiek. De partij is in 2004 ontstaan uit een samenvoeging van verschillende ultralinkse organisaties. Zij scoorde bij de verkiezingen in oktober 2009 amper 5 procent.

Sindsdien heeft de schuldencrisis de ster van Syriza en Tsipras doen rijzen. De activistische partij staat naast de communistische vakbond vooraan bij demonstraties en is er vaak van beschuldigd aan te zetten tot geweld. De universiteiten, waar een groot deel van de Syriza-aanhang zit, zijn naar verluidt ook de plaatsen waar voorafgaand aan grote demonstraties de molotovcocktails worden gemaakt.

Nu de leider van de conservatieve partij Nieuwe Democratie er niet in is geslaagd een regering te vormen, mag Tsipras een poging wagen. President Karolos Papoulias zal hem een mandaat geven om te proberen een regering te vormen. Tsipras krijgt daarvoor drie dagen de tijd. Hij heeft de afgelopen tijd geprobeerd een einde te maken aan de klassieke verdeeldheid op de linkervleugel. Hij beloofde samen te zullen werken met andere linkse partijen en bood daartoe zelfs het premierschap aan aan de leider van de communistische partij KKE, maar daar kwam geen reactie op. Van KKE is bekend dat ze regeringsdeelname uit de weg gaat.

Kostas Kollokitas (52), een Atheense conciërge en vader van twee kinderen, stemde vroeger altijd zonder nadenken op de socialistische beweging Pasok, vertelt hij. Nu is die vanzelfsprekendheid eraf en gaat zijn stem naar Syriza. De afweging is eenvoudig: nee tegen partijen die de belangen van banken boven die van mensen stellen. Zijn oudste zoon van 28 zit thuis de hele dag op internet te speuren naar vacatures in Australië.