Griekse kiezer schrikt van zichzelf

De eerste formatiepoging is al mislukt in Griekenland. Maar eigenlijk verwachtten de kiezers dat wel. De politici zijn ‘genaaid’, nu volgt de ontnuchtering. En wat hoop.

athene. - Griekenland is een tiener van 16 die deed alsof hij 18 was en al mocht drinken. Griekenland is als een auto die wel gepoetst maar niet gerepareerd wordt. Griekenland is als de gammele Trabant op een snelweg vol Duitse BMW’s.

Het is een soort gezelschapsspelletje geworden: zoeken naar een vergelijking om de complexe en snel veranderende situatie te begrijpen. Na de verkiezingen van zondag hoor je vaak een seksmetafoor. Een journalist vat de stemming zo samen: „We hebben ze zondag flink genaaid, die vuile politici. Voelde goed. Nu bij daglicht is het even schrikken.”

Want gisteren werd meteen duidelijk dat vorming van een stabiele regering door de boze kiezers vrijwel onmogelijk is gemaakt. Links wil niet met rechts in bed, de communisten laten zich niet verleiden.

Typisch Grieks, die schrik, zegt Evangelos Areteos, journalist en correspondent in Brussel, die zijn landgenoten hypocriet vindt, omdat ze net doen alsof ze de gevolgen van hun acties niet konden overzien. Hij gebruikt een Griekse uitdrukking: „Gedraag je nu niet als een geneukte maagd” – je wist best dat je gisteravond in de kroeg zo stond te flirten dat het consequenties zou hebben.

Een coalitie, laat staan een stabiele, lijkt er in ieder geval voorlopig niet in te zitten. Antonis Samaras, leider van de conservatieve partij Nieuwe Democratie, gaf de formatieopdracht na een paar uur politiek speeddaten alweer terug aan de president en zei dat hij „alles had geprobeerd”.

Pasok en Democratisch Links willen niet zonder Syriza. Syriza wil niet met ND regeren. De populistische nationalisten van Onafhankelijke Grieken wilden niet eens met Samaras praten. De communisten van de KKE namen wel de telefoon op, maar zeiden dat hij zich de moeite om langs te komen kon besparen.

De neonazi’s heeft hij niet gebeld. Volgens de strakke regels van het Griekse coalitiespel, dat nog vrijwel nooit is gespeeld, krijgt nu de leider van de tweede partij 72 uur de tijd om een poging te wagen. Dat is Alexis Tsipras van Syriza, de Coalitie van Radicaal Links.

Zijn eerste doel is uitvinden of de communisten over te halen zijn tot deelname aan een links ‘anti-memorandumfront’, een regering die als voornaamste doel heeft Griekenland te ontworstelen aan de ‘greep van het grootkapitaal’ en die de afspraken met de EU en het IMF eenzijdig verbreekt.

De kans dat Tsipras slaagt is nihil. Links heeft, zelfs als KKE meedoet, geen meerderheid. Pasok, de sociaal-democratische middenpartij, wil alleen een regering steunen die tot doel heeft binnen de euro te blijven en die de gemaakte afspraken in ruil voor het steunpakket grotendeels wil nakomen.

Na Tsipras mogen Pasok en de president nog een ultieme poging doen om nationale eenheid te smeden. Daarna resten eigenlijk alleen nog maar nieuwe verkiezingen, vermoedelijk al half juni.

Grieken oordelen zelf opvallend mild over de chaos en de politieke patstelling na de verkiezingen. Mensen zijn zo getergd door het gedraai, geklungel en het regelrechte bedrog van de oude grote politieke partijen dat ze zich even hebben laten gaan. En dat is hun goed recht, is het oordeel van veel columnisten. Niet zo vreemd nadat een land in een paar jaar tijd ongeveer twintig procent van de welvaart en productie is kwijtgeraakt, schrijft Nick Malkoutzis van Kathimerini.

Het doorbreken van de oude gevestigde orde geeft bovendien hoop. Wellicht niet op snel terugkerende voorspoed, maar de nieuwe dynamiek laat zien dat verandering mogelijk is. En dan moet het land zich misschien maar anders verkopen dan als een oase van zon en zee.

Op Twitter werd maandag naarstig gezocht naar pakkende vergelijkingen voor het versnipperde politieke landschap, zodat er nog wat te lachen valt. De oogst na een dag: „Griekenland, het land waar de BTW en de werkloosheid hoger zijn dan de steun voor de grootste partij.” Respectievelijk 23, 22 en 19 procent.