'Deze kunst toont waar Turkije nu staat'

De Turkse curator Oya Eczacibasi promoot de moderne kunst uit haar land in Rotterdam. „Vanuit de hele wereld komen curatoren naar Istanbul.”

Oya Eczacibasi, chairwoman of the Istanbul Modern poses at the new museum of modern art in Istanbul, Turkey, Wednesday December 8th, 2004. The museum opened October 11, five months ahead of schedule. Photographer: Staton Winter/Bloomberg News. BLOOMBERG NEWS

Buikdansmuziek – een video toont een vrouwenbuik waarop een hand woorden schrijft, in een kring, rond de navel. ‘Femme’ en ‘désir’ zijn leesbaar. Even verderop stift een vrouw haar lippen rood en kust een tafel, stoelen, een muur. Als vlinders bedekken de lippen haar kamer.

Het zijn twee video’s uit de tentoonstelling waarmee het Istanbul Museum voor Moderne Kunst zich in Museum Boijmans Van Beuningen presenteert. In het kader van de viering van 400 jaar diplomatieke handelsbetrekkingen tussen Nederland en Turkije tonen 14 Turkse kunstenaars met een internationale reputatie werk in Rotterdam en is er omgekeerd een selectie uit de collectie van het museum in Istanbul te zien.

„Ja, er zijn veel vrouwelijke kunstenaars in Turkije”, zegt Oya Eczacibasi, directeur van Istanbul Modern, „ze laten de dilemma’s zien die de Turkse vrouw van nu in haar leven tegenkomt. Die weerspiegelen zich in hun werk, in de keuze van hun materiaal, in hun installaties.”

Het museum, dat particulier bezit is van de familie Eczacibasi, heeft als missie de hedendaagse kunst van Turkije te verzamelen, ten toon te stellen en in het buitenland te promoten. „Er zijn veel musea in Istanbul die het verleden laten zien, het Topkapi Paleis Museum, het Archeologisch Museum, het Museum voor Turkse en Islamistische Kunst, maar er zijn maar weinig plekken waar naar de toekomst wordt gekeken. En dat is belangrijk.”

Hoe ziet die toekomst eruit?

„De moderne kunst in Turkije bloeit en laat zien waar het land nu staat. Steeds meer buitenlandse kunsthandelaren interesseren zich voor ons. Sotheby’s en Christie’s organiseren verkooptentoonstellingen in Istanbul, dat is nieuw. ‘The economy swings’ en de kunstmarkt bloeit. Er zijn in Istanbul meer dan 200 kunstgaleries, op 17 miljoen inwoners, dat is enorm veel.”

Toch is moderne kunst een relatief recent fenomeen in Turkije.

„Het begon in de jaren 50, toen gingen Turkse kunstenaars naar Parijs, vormden de zogenaamde ‘Ecole de Paris’. In Istanbul werd eind jaren 60 de Academie voor Beeldende Kunst opgericht. In de jaren 70 vertrokken veel kunstenaars naar New York, sommigen komen nu terug. Kutlug Ataman bijvoorbeeld, die wereldberoemd is geworden en van wie we recentelijk een overzichtstentoonstelling maakten.

„Het succes van de Istanbul Biënnale voor moderne kunst, die we vanaf 1987 hebben georganiseerd, was ongelofelijk belangrijk. Het is nu de grootste na die van Venetië. Vanuit de hele wereld kwamen curatoren naar Istanbul. Vanuit die contacten is het idee voor ons museum geboren. Het heeft even geduurd voordat het museum er was. We begonnen in 1987, we openden in 1992 op een plek aan de Gouden Hoorn, maar daar moesten we weer vertrekken. In 2004 vonden we de prachtige locatie aan de Bosporus waar we nu zitten.”

Waren er niet wat problemen met de buren?

„Sinds we ons daar vestigden veranderde de wijk. Er kwamen galeries, ateliers, de prijzen stegen, er was een incident. Inderdaad, dat is symbolisch voor de verschillende werelden van Istanbul. In sommige delen van de stad zijn mensen bang om naar een museum te gaan, ze denken dat ze het niet zullen begrijpen, ze staan zo ver van die wereld af. Ons museum heeft ook een educatieve missie, we nemen een deel van onze collectie mee naar scholen om jonge mensen in contact te brengen met moderne kunst. Het werkt, dit jaar hebben 300.000 kinderen ons museum bezocht.”

U krijgt geen subsidie van de Turkse staat. Waar bestaat u van?

„We moeten voor alles wat we organiseren een sponsor vinden. Dat is moeilijk, maar het houdt ons sterk. Nu hebben we een contract met het Turkse Telecombedrijf Turkcell, bij onze tentoonstellingen gebruiken we hun nieuwste technologie. Met de gemeente Istanbul werken we samen in ons educatieve programma.”

Kunt u in vrijheid tonen wat u wilt?

„Ja, we zijn vrij in onze keuzes, ook al is het vaak een harde wereld.”

Geldt dat ook voor de kunstenaars? Tegen Turkse schrijvers, zoals Elif Shafak, zijn recentelijk nog processen gevoerd omdat ze in hun werk de Turkse identiteit beledigd zouden hebben.

„In de jaren 90 hadden sommigen problemen, bijvoorbeeld omdat ze de Turkse vlag gebruikten in hun werk. De laatste tien jaar zijn er geen incidenten van die aard meer geweest. Nee, er is geen censuur. Dat geldt net zo goed voor vrouwen als voor mannen. We toonden onlangs werk van 84 vrouwelijke Turkse kunstenaars – zonder enig probleem. Het vrouwelijk lichaam is een belangrijk thema in de kunst van nu. Mannen gebruiken het lichaam van vrouwen op zoveel verschillende manieren en dat vraagt om een reactie van de vrouwelijke kunstenaar. Dat zie je ook in de tentoonstelling hier in Rotterdam. Het is een thema in de Turkse maatschappij en dus ook in de kunst.”

Zitten er, behalve u, vrouwen in de directie van het Istanbul Modern?

„85 procent van de mensen die er werken is vrouw. Dat kan toeval zijn. Maar het kan ook komen omdat ik ze zelf heb aangenomen.”

Istanbul Modern, Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, te zien t/m 10 juni.