De overlevingsfout

Waar Reto ook kijkt, overal ziet hij popsterren. Ze duiken overal op, op de televisie, op de covers van tijdschriften, in concerten en op de fanpagina’s op internet. Hij kan niet om hun songs heen – hij hoort ze in het winkelcentrum, op zijn eigen playlist, op de sportschool. Popsterren. Heel veel popsterren. En ze hebben succes. Bezield door het succes van talloze gitaarhelden begint Reto een bandje. Zal hij het ooit ver schoppen? De waarschijnlijkheid is ongeveer gelijk aan nul. Net als vele anderen zal hij vermoedelijk op het kerkhof van de mislukte musici belanden. Die telt tienduizend musici méér dan de showbühne, maar geen enkele journalist heeft belangstelling voor mislukkelingen – met uitzondering van gevallen sterren. Daardoor is dit kerkhof voor buitenstaanders onzichtbaar.

Survivorship bias (vertaald zoiets als ‘overlevingsfout’) betekent dat u het vooruitzicht op succes systematisch overschat, omdat in het gewone leven succes een grotere zichtbaarheid produceert dan mislukking. Als buitenstaander valt u (net als Reto) ten prooi aan een illusie. U weet niet hoe onwaarschijnlijk klein de kans op succes is. Achter elke succesvolle schrijver verbergen zich honderd anderen met boeken die niet verkopen. En achter ieder van hen weer honderd anderen, die geen uitgever hebben gevonden. En achter ieder van hen weer honderden met een onaf manuscript in een la. We horen alleen over succesvolle schrijvers en beseffen niet hoe onwaarschijnlijk het is om als schrijver succes te hebben. Hetzelfde geldt voor fotografen, ondernemers, kunstenaars, sportlieden, architecten, Nobelprijswinnaars, televisie-interviewers en schoonheidskoninginnen. De media zijn niet geïnteresseerd in het graven op het kerkhof van de mislukkelingen. Dat is ook niet hun taak. Dat betekent dat u dat denkwerk moet doen als u de survivorship bias wilt omzeilen.

Vroeg of laat overkomt u bij het onderwerp geld de survivorship bias. Een vriend begint een start-up. Ook u behoort tot de kring van potentiële investeerders. U ruikt een kans: het kon wel eens de volgende Microsoft worden. Misschien hebt u geluk. Maar hoe ziet de realiteit eruit? Het meest waarschijnlijke scenario is dat het bedrijf niet eens uit de startblokken komt. Van de bedrijven die de eerste drie jaar overleven, verschrompelen de meeste tot een bedrijfje met minder dan tien werknemers. Conclusie: u hebt zich laten verblinden door de aanwezigheid van de succesvolle bedrijven in de media. Dus dan maar geen risico’s nemen? Nee. Maar doe het in het bewustzijn dat het duiveltje van de survivorship bias waarschijnlijkheden als geslepen glas vervormt.

Neem de Dow Jones kijken. Die bestaat alleen uit overlevenden (survivors). Falende en klein gebleven bedrijven zijn namelijk niet in een beursindex opgenomen – de meerderheid dus. Een beursindex is niet representatief voor de economie van een land. Net zo min als in de pers representatief over de totale hoeveelheid musici wordt geschreven. Ook de enorme hoeveelheid succesboeken en succestrainers zou u wantrouwig moeten maken, want mislukte mensen schrijven geen boeken en geven geen lezingen over hun mislukkingen.

Maar genoeg filosofie. Survivorship bias betekent dat u systematisch de waarschijnlijkheid van uw succes overschat. Tegengas: bezoek zo vaak mogelijk de laatste rustplaatsen van ooit veelbelovende projecten, investeringen en carrières. Een treurige wandeling, maar heel gezond.

De Zwitserse schrijver Rolf Dobelli schrijft wekelijks over denkfouten. Binnenkort verschijnt bij De Bezige Bij van zijn hand De kunst van het heldere denken. 52 denkfouten die u beter aan anderen kunt overlaten