In welke taal denkt en droomt een dove?

„Ik vraag me af in welke taal een dove, die doof is geboren, droomt en denkt?” vraagt Ester van de Ven.

„Dat heb ik mezelf ook afgevraagd,” vertelt Trude Schermer, directeur van het Nederlandse Gebarencentrum, „naar mijn weten is er nooit onderzoek naar gedaan.” En dus deed Schermer een mini-onderzoek onder haar aanwezige collega’s van het gebarencentrum. „Een collega van mij, Benny Elferink, is altijd al doof geweest en groeide op met dove ouders. De Nederlandse Gebarentaal is zijn eerste taal, en ook de taal waarin hij denkt.”

Wanneer Schermer, die zelf niet doof is, een presentatie in het Engels moet voorbereiden schakelen haar gedachtes over op die taal. Dat geldt niet voor Elferink. Die denkt in eerste instantie in Nederlandse Gebarentaal en vertaalt dat vervolgens naar bijvoorbeeld Nederlandse tekst.

Elferink ziet in gedachten de gebaren voor zich. Zoals veel horenden in gedachten woorden formuleren, bijvoorbeeld „houd je in” bij boosheid, vormt hij in zijn hoofd de gebaren.

Dat geldt niet voor mensen die plots, op latere leven doof zijn geworden. Die blijven vooral denken in het Nederlands. „De taal waarmee je opgroeit is de taal waarin je vooral blijft denken,” concludeert Schermer, „en gebarentaal is ook een moedertaal.”

Uit onderzoek uit 2002 blijkt dat doven en horenden grotendeels dezelfde hersendelen gebruiken voor de verwerking van taal, in de linkerhersenhelft. Leer je van jongs af aan gebarentaal, dan is ook de rechterhersenhelft erg actief. Gebarentaal is driedimensionaal, ruimte en richting zijn belangrijk. Mensen die gebarentaal na de pubertijd leren, gebruiken die rechterhelft minder bij taalverwerking. Om die reden kan volgens onderzoekers van de Universiteit van Washington deze groep nooit zo vloeiend gebarentaal als degenen die het op jonge leeftijd hebben geleerd.

Elferink vertelt dat zijn dromen vooral uit beelden bestaan, niet uit mensen die gebarentaal gebruiken. Maar dat geldt voor haarzelf ook, zegt Schermer. „Ik weet wel dat iemand in mijn dromen iets zegt, maar of ik het ook hoor?” Haar collega Corline Koolhof vertelt wel dat zij haar dove moeder vaak gebarentaal ziet gebruiken in haar slaap. „Net zoals wij in onze slaap praten.”