Verbonden door het lot: Theo van Gogh en Pim Fortuyn

De band tussen Fortuyn en van Gogh was een warme. Maar niet zo warm dat er geen pittig gesprek mogelijk was – de twee waren beide expressief, op elkaar gesteld, maar duidelijk niet hetzelfde. “Het is alsof je Procter & Gamble en Unilever bij elkaar doet”, zei Fortuyn.

De band tussen Fortuyn en van Gogh was een warme. Maar niet zo warm dat er geen pittig gesprek mogelijk was - de twee waren expressief, op elkaar gesteld, maar duidelijk niet hetzelfde. “Het is alsof je Procter & Gamble en Unilever bij elkaar doet”, zei Fortuyn.

Theo was niet bang van Pim. In Gogh’s Zondag noemt hij hem een patjepeeër, iemand met een groot ego, een ijdeltuit. In een gesprek van op 9 september 2001 - twee dagen voor de aanslagen in Amerika, acht maanden voor de dood van Pim, drie jaar voor de dood van Theo - stelt van Gogh voor om politiek samen te werken:

T: Ik heb nog wel een deal met je te maken. Ik ga in verkiezingstijd volgend jaar een programma presenteren, Leefbaar Theo, want ook ik ga op voor een kamerzetel.
P: Dus we worden concurrenten!
T: Nee, wij zouden een lijstverbinding kunnen aangaan: ik geef jou dertien weken gratis publiciteit, dan moet jij mij lijsttrekker laten worden en dan word jij nummer twee.
P: Nou, dat kan dus niet.
T: Maar dat begrijp ik dan weer niet! Nou geef ik je een stortvloed van publiciteit en dan durf je niet!
P: Dat durf ik best, alleen…
T: Staat goed hoor, Leefbaar Theo, nummer twee: professor Fortuyn.
(…)
T: Ik heb toch het gevoel dat je ego zo groot is dat je die tweede plaats achter mij niet verdragen kunt. Dat dat de enige reden is waarom je nee zegt, dan kom je met dat slappe verhaal over die wasmiddelen aan, maar we zijn toch juist twee merken die heel goed samengebracht kunnen worden?
(…)
P: Het was een serieus voorstel, maar je ijdelheid heeft je ervoor behoed dat je in deze valkuil tuimelt.

Bekijk hier het hele fragment. Een gesprek tussen twee mannen wie hetzelfde tragische lot te wachten stond. Over aanvallende politiek, over radicale denkbeelden, over het vrije woord, over de religieuze ervaring van klaarkomen en over darkrooms.

November

Twee maanden later. Er is een klacht tegen Pim ingediend voor discriminatie. Hij noemt het een ‘hetze tegen zijn persoon’.

Theo en Pim roken weer sigaren. Hebben het over het vrije woord, niet wetende dat ze juist dat vrije woord met de dood zullen moeten bekopen. De kóran (zo uitgesproken door Pim) komt aan bod, natuurlijk. Een imam heeft gezegd dat er in de koran staat dat als er vier getuigen zijn, een homoseksueel de doodstraf verdient. “Zou jij er opgewonden van worden, als er vier muzelmannen om je heen zouden staan terwijl jij de liefdesdaad bedrijft met een wie weet Marokkaanse jongen?”, vraagt Theo. “Je overvalt me met zo’n vraag.”

Bekijk het fragment hieronder - 4 november 2001.

06 / 05

Toch schijnt Pim Fortuyn zich over de politieke samenwerking met van Theo van Gogh te hebben bedacht. Volgens schrijver en presentator Theodor Holman, vriend van Theo van Gogh, heeft Fortuyn hem in 2002 gevraagd om minister van Cultuur te worden. Waarop van Gogh verklaarde dat hij dan als eerste alle filmsubsidies zou afschaffen.

Fortuyn heeft de verkiezingen niet meer mogen meemaken. Met Pim was ook de democratie vermoord, vond Theo, en hij maakte er een film over gebaseerd op het boek De zesde mei van Thomas Ross. Zelf heeft hij de film nooit kunnen zien. 06/05 verscheen in december, een maand nadat ook van Gogh werd vermoord.

Bekijk hier de trailer:

En hier de hele film (tegen betaling).