Roemer: Fortuyn wilde versneld verder waar Paars gebleven was

Roemer: "Als hij zijn programma had uitgevoerd, had het Malieveld snel vol gestaan." Foto NRC / Roel Rozenburg

Het geldt nog steeds als hét tv-debat: in 2002 werden de leiders van de gevestigde partijen volledig weggespeeld door Pim Fortuyn - vooral PvdA’er Ad Melkert. Vijf fractievoorzitters van nu kijken terug, op het debat en het fenomeen Pim Fortuyn. Aflevering 5: Emile Roemer (SP).

Wat herinnert u zich van het lijsttrekkersdebat van 2002?

“Wie besefte niet de enorme betekenis van dit debat? Daar werd de afrekening van het volk met de elite zichtbaar. Het geluid hoefde niet eens aan te staan. Heel televisiekijkend Nederland zag daar twee werelden: een winnaar met het gelijk en de overwinning aan zijn zijde, met een zelfvertrouwen van heb ik jou daar. En aan de overkant van de tafel een brok arrogant chagerijn. Melkert deed alles fout wat je maar fout kunt doen, uitstraling, houding.”

Kijk het debat in zijn geheel terug:

Hoe denkt u terug aan Fortuyn?

“Het is onmiskenbaar duidelijk dat zijn stijl veel mensen aansprak. Hij draaide nergens omheen en kwam zelfverzekerd over. Daar raak je mensen mee. Maar hij was geen eenmalig fenomeen. Lubbers wist op zijn manier 54 zetels te halen. Den Uyl en Wiegel, Marijnissen, er is een rijtje mensen die zo authentiek zijn dat mensen zeggen: daar staat iemand, of je het er nou wel of niet mee eens bent. Fortuyn was ook een product van zijn tijd. Tien jaar eerder had hij niet zo gescoord. De tijd was rijp, vanwege de afgunst tegen de arrogantie en de elitelaag die niets met democratie en niets met de bevolking heeft. Dat werd een broeinest, en in die ontwikkeling kon hij floreren. Hij deed dat natuurlijk wel op een sublieme manier.”

Zie u Fortuyns stijl en ideeën terug in de Kamer?

“Er zijn een heleboel die graag met hem vergeleken zouden worden, omdat ze dan meer succes zouden boeken. Ik weet niet waar de kiezers van Fortuyn heen gewaaid zijn. Ik weet niet of ze bij ons zitten. Bij de PVV kan ik mij iets voorstellen.”

Was Fortuyn schadelijk voor de politiek?

“Het zit er bij de mensen heel erg diep in dat de politiek ze twintig jaar lang in de steek gelaten heeft. Het afstraffen van die arrogantie is voor veel mensen belangrijker dan wat de afstraffer vervolgens zelf doet. Het is heel leuk als je gehakt maakt van de overbodige elitelagen, of de arrogantie in de politiek, maar Fortuyns denken over inkomensverschillen en de publieke sector zou de boel alleen maar verergeren. Als hij zijn programma had uitgevoerd, had het Malieveld snel vol gestaan. Hij wilde in versneld tempo verder waar Paars gebleven was. Dat zijn ideeën onuitvoerbaar zouden zijn, vind ik een onzinnig verwijt. Als je kritiek hebt op de gevestigde orde, krijg je al snel het verwijt dat je ongeloofwaardige retoriek bedrijft. Wij praten uit ervaring. Totale bullshit. Je mag de gevestigde orde niet aankijken, en al helemaal niet met een vinger naar wijzen. Het is net als Frans Bauer. Hij is ook de meest verkopende artiest, maar op de radio wordt hij nauwelijks gedraaid.”

Een kortere versie van dit interview verscheen op zaterdag 28 april in de NRC Special ‘Pim Fortuyn 10 jaar later’. Abonnees kunnen de volledige bijlage teruglezen in de digitale editie.