Nieuw in Nederland: kleptocraat

FNV-voorzitter Lodewijk de Waal heeft op de dag van de arbeid het begrip ‘kleptocratentaks’ gelanceerd, en haalt er op 5 mei 2001 de NRC-rubriek ‘De week’ mee. Hij pleit ervoor iedereen die meer dan driehonderd keer het minimumloon verdient, over het meerdere 100 procent belasting te laten betalen. Later, als ING-commissaris die een bonus van 1,25 miljoen euro voor topman Jan Hommen goedkeurt, zou De Waal er nog vaak mee om de oren worden geslagen.

In 2001 viel iedereen ook al over hem heen. Werkgevers vonden dat hij het poldermodel opblies. Maar in tegenstelling tot de later door PVV-leider Wilders bepleite kopvoddentaks bleek de kleptocratentaks – als idee – een lang leven beschoren. In 2004 verlaagde De Waal het beoogde hoge tarief van honderd naar 75 procent, voor alle inkomsten boven de 500.000 euro. Hij wijst erop dat het huidige PvdA-plan om topinkomens aan te pakken nog aanzienlijk radicaler is. Onder de noemer ‘solidariteitsbijdrage’ bepleit de partij een belastingtarief van 60 procent over het belastbaar inkomen boven 150.000 euro.

Het woord kleptocraat zag het licht toen De Waal met zijn toenmalige vriendin, „uit vakbondskringen”, op vakantie was in Italië. „Ik zei: het zijn kleptomanen. Zij: nee, het zijn kleptocraten.” Tot op de dag van vandaag staat ‘kleptocraat’ niet in Van Dale. Kleptocratie wel, dat is een ‘samenleving waarin de machthebbers de burgers door hoge heffingen enz. bestelen’. Kleptocraat in de betekenis van ‘graaier’ lijkt dan niet helemaal logisch. Misschien wilde Van Dale er daarom niet aan. De kleptocratentaks haalde het woordenboek wel, als „extra belasting om exorbitant hoge salarissen af te romen”.

De Waal vindt het nog altijd een goed idee. „Het belastingsysteem is het belangrijkste instrument als je als overheid topbeloning wilt beperken. Tegen de markt kun je niet in.” Zullen bedrijven zo’n taks niet gewoon voor hun topmanagers vergoeden? „Dat zou heel duur worden. Dat zullen de aandeelhouders niet waarderen.”