Na moord op Fortuyn omhelsde de elite hem

Na de politieke moord omarmden politieke elites huichelachtig de lessen van Fortuyn. De overheid laat zich afrekenen op prestaties, maar de taboes en de inertie van het politieke systeem zijn gebleven, vindt Joost Eerdmans.

Pim Fortuyn sprak ik voor het laatst op 5 mei 2002. Het was in Den Haag. Hij vroeg mij in een zaaltje van de lokale afdeling wat hij moest doen als onze partij, zijn Lijst Pim Fortuyn, bij de aanstaande verkiezingen de grootste zou worden. Op bezoek bij de Koningin? Naar premier Kok? „Jij bent toch jurist? Ik wil het op een rijtje hebben. Geen lange verhalen. Op een A4!”.

Weg beende hij, omgeven door bodyguards en vertrouwelingen. Een dag later, op 6 mei om 18.15 uur, zat ik in mijn werkkamer op het Rotterdamse stadhuis dat A4’tje te maken toen mijn vriendin belde en vertelde dat Pim was neergeschoten en vocht voor zijn leven. De tombola daarna leidde ertoe dat ik op 31-jarige leeftijd met 25 partijgenoten werd ingezworen als Tweede Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn, zonder leider.

We zijn nu tien jaar verder. Mijn Kamerlidmaatschap hield eind 2006 op. De LPF bestaat niet meer. Wat is er nog over van de revolutie van 2002? Hebben politici ervan geleerd?

De aanklacht die Fortuyn formuleerde tegen de boven ons gestelden en de in zijn ogen incapabele, ineffectieve en oncontroleerbare overheid werd door de politieke elites al direct na de moord op huichelachtige wijze omarmd. Voormalig Dichter des Vaderlands Gerrit Komrij schreef er zijn meesterwerk De zittende politicus over. De haatcampagne was geruisloos overgegaan in ‘wij begrijpen de lessen van Pim’. Achterkamertjes werden opgedoekt. ‘Meten is weten’ werd het credo. De islam kwam in de schijnwerpers te staan. Zelfs Groenlinks bekommerde zich vanaf toen om de emancipatie van moslima’s. Het is daarom zo interessant om de erfenis te overzien na deze reeks van jaren.

Pim Fortuyn zag drie problemen:

1Het politieke systeem zelf deugt niet.

2De overheid houdt taboes in stand door belangrijke onderwerpen onder het vloerkleed te vegen.

3De publieke sector is totaal niet afrekenbaar op prestaties.

In mijn ogen kun je alleen wat betreft dit laatste zeggen dat er grote slagen zijn gemaakt. Opeenvolgende kabinetten hebben werk gemaakt van het stellen van doelen en laten zich hierop afrekenen. Zeker ook in het lokale domein zet deze trend van ‘zeggen wat je doet en doen wat je zegt’ zich voort, met als grote motor de stadspartij Leefbaar Rotterdam.

De twee andere problemen, het in stand houden van taboes en de inertie van het politieke systeem, zijn gebleven. Integratie staat hoog op de politieke agenda, maar islamkritiek is een voortdurend taboe gebleven, getuige de moord op Theo van Gogh, de vlucht van Ayaan Hirsi Ali en de bodyguards van Geert Wilders. De persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting staan nog steeds onder druk, zolang kranten weigeren om politiek incorrecte spotprenten te plaatsen, islamkritische kunst niet wordt tentoongesteld, cartoonist Gregorius Nekschot wordt gearresteerd en Paul Cliteur noodgedwongen stopt als columnist bij Buitenhof. De absolute massahysterie in de hoogste regeringskringen rondom de vertoning van de Koranfilm Fitna in 2008 spant de kroon. Met zijn concentratie op het vreemdelingenvraagstuk en het pleidooi voor een dominante joods-christelijke cultuur heeft Geert Wilders voor een deel de rol van Fortuyn overgenomen en niet zonder succes. De aantallen asielzoekers blijven mede dankzij zijn invloed dalen. Onverschrokken komt Wilders op voor verweesde burgers die terecht nieuwe golven van immigratie vrezen, nu uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie.

De systeemkritiek van Fortuyn is evenmin ter harte genomen. Het schimmenspel rond de benoeming van de nieuwe vicepresident van de Raad van State toont dat openheid nog heel ver weg is. Commissarissen van de koningin en burgemeesters worden ondemocratisch benoemd en kunnen zelfs niet worden weggestuurd door hun eigen burgers.

De menselijke maat van Pim is verdwenen van de tekentafels. Schaalvergroting en fusies hebben een vlucht genomen. Gemeentelijke herindelingen volgden elkaar in rap tempo op. In de afgelopen kwart eeuw zijn ziekenhuizen in omvang verdubbeld. Scholen werden ruim anderhalf keer zo groot. Het aantal lidstaten van de EU blijft groeien – zeer tegen de zin van de Nederlandse burger. Om de financiële crisis het hoofd te bieden, pompen we onze gespaarde miljoenen in de economieën van zuidelijke lidstaten met een abjecte bestedingsmoraal. Het is een bloody shame, zou Fortuyn zeggen.

Fortuyn heeft vele ogen geopend, maar evenzoveel zijn de afgelopen tien jaar weer dichtgegaan. De veenbrand woedt verder. Het electoraat blijft op drift. De belangrijkste politieke les die de gevestigde orde zich zou moeten aantrekken, is dat het nooit meer rustig wordt. Terwijl zijn moordenaar over een jaar op weekendverlof mag, toont onderzoek dat eenderde van de kiezers weer op Fortuyn zou stemmen. Wees op uw hoede, heren en dames politici. Een gewaarschuwd mens telt voor twee.

Joost Eerdmans is voormalig Tweede Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn en auteur van het boek Tien jaar zonder Pim.