Dobberen in Laos, dronken en high

Duizenden jonge backpackers reizen af naar Vang Vieng in Laos, voor de soms dodelijke combinatie tuben, drank en drugs. De bevolking verdient goudgeld, maar wordt ook „gek van slaapgebrek”.

Kalkstenen rotsen steken uit het boerenland omhoog en werpen schaduwen over de rijstvelden. De Nam Song rivier kabbelt door het platteland in Laos, langs dammetjes en door beken.

Opeens klinkt een oorverdovend gedreun. Binnen een paar seconden gaat een versterker van nul naar maximaal. De bonkende bassen uit Plage van de Crystal Fighters echoën tegen de rotswanden. Vogels vliegen op uit de jungle, als ook een tweede bar het muziekoffensief opent.

Een groepje jonge mensen loopt over een houten hangbrug over de Nam Song. Onder hun arm een binnenband van een vrachtwagen, in een hand een flesje bier. Ze komen hier om te tuben: dobberen in een binnenband. Razend populair onder twintigers uit de Verenigde Staten, Nederland, Groot-Brittannië en Australië. Sinds de jaren negentig zijn de aantallen drinkende, drugs gebruikende en dansende reizigers flink gestegen. In 1996 kwamen er zo’n 1.300 toeristen, afgelopen jaar waren het er meer dan 100.000. Het bureau voor toerisme in Vang Vieng houdt voor 2020 rekening met een half miljoen bezoekers.

En dat merkt het land. „Cultuur en natuurlijk erfgoed worden bedreigd door ongebreideld toerisme”, waarschuwden de Laotiaanse toerismeautoriteit en de Asian Development Bank in 2009 in een onderzoeksrapport.

Stroomopwaarts, ten noorden van Vang Vieng, is het water van de Nam Song helder blauw. Maar ter hoogte van het dorp drijven zwarte slierten drab: afvalwater van guesthouses, bars en restaurants. „Een van de meest prangende milieuproblemen in Vang Vieng is de grote hoeveelheid afvalwater dat terechtkomt in het drainagesysteem van de dorpelingen en in de Nam Song”, staat in een rapport van het Sustainable Tourism Development Project in Laos.

Schaarsgekleed

Ook de plaatselijke bevolking heeft moeite met de jonge backpackers. „Bezwaarlijk zijn de schaarsgeklede toeristen”, schrijft de Mekong River Commission, een door de VN opgezette organisatie. Verder wordt melding gemaakt van de toenemende geluidsoverlast voor de inwoners. „Dat gaat zo ver dat bars nu om middernacht moeten sluiten.”

Daarvan is in de praktijk nog niets te merken. De muziek gaat door tot in de vroege ochtend. De bevolking heeft eind 2011 geprobeerd het volume omlaag te krijgen, vertelt Ming, een gids die bergwandelaars begeleidt. „Ze moeten hier in het regenseizoen rond 5 uur op om de rijstvelden te bewerken. Dat gaat lastig als de bars openblijven tot 4 uur. De mensen worden gek van slaapgebrek.” Boeren stapten naar de regionale afvaardiging in de hoofdstad Vientiane om hun beklag te doen. Ming: „Het was daarna vijf dagen rustig, en toen begon het gebonk weer.” Toch willen ze de bezoekers niet missen, zegt Ming. „Ze kunnen niet meer zonder het geld.”

De bevolking is in een paar jaar tijd sterk afhankelijk geworden van het toerisme en voorziet volgens de Mekong River Commission in 60 procent van de inkomsten van Vang Vieng. „Dorpelingen zeggen dat het toerisme de armoede radicaal heeft teruggebracht doordat het eten dat in restaurants en guesthouses wordt geconsumeerd lokaal wordt verbouwd.” Daar staat tegenover dat de welvaart slecht is verdeeld en dat grondprijzen en kosten voor levensonderhoud voor de dorpelingen jaar in jaar uit zijn gestegen, aldus de commissie.

In een paar jaar tijd is Vang Vieng uitgegroeid tot de feesthoofdstad van het land. De combinatie binnenband-bars-goedkope drank blijkt onweerstaanbaar.

Een dag in Vang Vieng

Hoe ziet een dag in Vang Vieng eruit?

Een tuktuk brengt de mensen stroomopwaarts naar een lanceerplatform. Daar gaan ze te water, hangend in de tubes. De route wordt stroomafwaarts ingezet. Aan de oevers van de rivier staan tientallen houten bars. Barpersoneel hengelt de tube naar de kant, waar voor één euro driekwart liter bier kan worden gekocht. Een ‘bucket’, een plastic emmer cocktail met een rietje, kost drie euro.

Drugs zijn openlijk verkrijgbaar. Op drugsgebruik staat in Laos de doodstraf, waarschuwt een groot bord op de luchthaven van de hoofdstad Vientiane. Maar daar is niets van te merken in Vang Vieng, waar drugs op straat worden gekocht en gebruikt. De ‘menukaarten’ zijn tegen de bar gespijkerd. Een ‘opium joint’ kost vijf euro, een ‘opium bag’ vijftien euro. „De kwaliteit van de heroïne is zeer hoog in vergelijking met de rest van Europa, de VS en Australië”, concludeert onderzoeker Paul Rogers, die reizigers ondervroeg voor zijn onderzoek Tourism in Vang Vieng.

Aan het eind van de tocht in de tube, een kleine drie kilometer verderop, is men buitensporig onder invloed van drank en/of drugs.

Er zijn reizigers die het idee hebben dat ze in het drugsparadijs zijn beland. Ze raken overmoedig en denken dat ze ook onder ogen van politieagenten kunnen gebruiken. „Dat had ik beter niet kunnen doen”, vertelt een Amerikaanse jongen die uit angst voor problemen thuis niet met zijn naam in de krant wil. „Agenten namen me mee naar het bureau, waar ik een stapeltje papieren moest tekenen die in het Laotiaans waren opgesteld. Ik begreep er niets van. Daarna reed de agent mij naar een pinautomaat. Daar moest ik zeshonderd dollar pinnen en aan de agent overhandigen. Toen was alles opgelost.”

Het is een bekend verhaal, schrijft onderzoeker Rogers. „Eens moesten tien mensen elk vijfhonderd dollar pinnen omdat ze waren betrapt op het gezamenlijk roken van één joint.”

Maar vandaag is er geen agent te zien. Zorgeloos lopen de jongeren in zwembroek het dorpje door, op weg naar de tuktuk om de tocht opnieuw af te leggen. Thanongi Sorangkoun wijst op de rivieroever naar een voorbijkomende tube. Een Nederlandse jongen drijft lallend langs de ecologische boerderij van Sorangkoun. „Ja”, geeft Sorangkoun toe. „Ik ben hiermee begonnen. En nu zit ik ermee.”

Sorangkoun is de man die de binnenband naar Vang Vieng bracht. In 1999 kocht hij een paar oude exemplaren, om bezoekers en vrijwilligers van zijn boerderij na een warme dag gemakkelijk verkoeling te laten vinden in het frisse bergwater. Zijn concept is vanaf het eerste moment eindeloos gekopieerd. Met de binnenbanden kwamen ook de bars, en met de bars de dancemuziek. En verdween de stilte. Stil is het alleen nog rond een uur of tien in de ochtend.

Tegen zonsondergang verplaatst iedereen zich naar het dorpscentrum. Vang Vieng telt 25.000 inwoners en ligt 160 kilometer ten noorden van Vientiane. Een lap brokkelig beton midden in het dorpje herinnert aan de guerrillaoorlog die in de jaren zestig van de vorige eeuw woedde in buurland Vietnam. Ooit lag hier een landingsbaan van Air America, de Amerikaanse passagiersmaatschappij die als dekmantel van de CIA diende. Dankzij die landingsbaan was Vang Vieng tussen 1964 en 1973 in beeld. De eerste eettentjes werden geopend. Dertig jaar later is het aantal restaurants op zijn minst vertienvoudigd. Het aanbod is er niet breder op geworden. De menu’s bieden hamburgers en omelet of, heel populair, banana pancakes.

Een dag in Vang Vieng eindigt doorgaans op Party Island, een zandstrook in het midden van de Nam Song rivier. Nog meer bars met nog meer alcohol en ‘magic mushroom shakes’. Een Australische jongen zwalkt over straat. Hij duwt een leeftijdgenoot met een klap tegen een winkelruit.Als rond vijf uur ’s morgens de eerste rijsttelers op hun brommers naar hun velden trekken, kruist hun pad dat van de laatste feestgangers.

Soms loopt een vakantie niet goed af. De drugs zijn van zulke hoge kwaliteit dat toeristen het effect ervan onderschatten, schrijft onderzoeker Paul Rogers. „Dat leidt ertoe dat toeristen een te hoge dosis nemen met dodelijke of bijna-dodelijke gevolgen.”

Bewusteloos

De combinatie van drugs met een duik in de rivier is levensgevaarlijk. Tubers onder invloed verliezen soms hun evenwicht als ze in het water springen en klappen als ze pech hebben met hun hoofd op een rots. Ze raken zwaargewond, of ze verdrinken .

Afgelopen januari stierven twee jongens. Daniel Eimutis uit Melbourne was met zes vrienden met vakantie toen hij zoekraakte. De 19-jarige student lag eerder op de dag nog te dobberen in zijn binnenband. Zijn lichaam werd drie dagen later opgedregd, vlakbij de plaats waar hij eerder die dag nog had gedronken met zijn vrienden. Een 26-jarige student overkwam hetzelfde: drank, drugs en een onhandige sprong in de rivier leidden tot zijn dood.

Hoeveel tubing-slachtoffers vallen er? De Lonely Planet houdt het op ten minste één dode per jaar. Een bron van de Australische krant The Age spreekt over 22 doden in 2011. In Vang Vieng wil de lokale politie alleen kwijt dat „er jaarlijks in ieder geval één toerist om het leven komt als gevolg van een overdosis drugs”. Een Laotiaanse medewerker van de medische hulppost spreekt over zes doden door tubing vorig jaar. Ze kwamen uit Australië, Nieuw-Zeeland en Groot-Brittannië. Dat aantal komt bijna overeen met de vijf overlijdensberichten die in 2011 terug te vinden waren in diverse lokale kranten.

In Laos is Vang Vieng het voorbeeld geworden van hoe het niet moet. Er komen steeds meer toeristen naar de Mekong-Delta in het zuiden. Op Don Det, het grootste eiland, werd in 1997 het eerste guesthouse geopend, nu zijn het er vijftig. Maar op de eilanden krijgen openluchtclubs alleen vergunningen voor een bar met gedempte muziek. Er zijn geen grote hotels.

De vraag is hoelang weerstand geboden kan worden aan het grote geld. In 1990 bezochten 14.400 mensen Laos, voor 2015 worden er 2,2 miljoen verwacht. Jaarlijks levert het zo’n 300 miljoen dollar op.