Zwijgen of ontkennen, tot hij niet meer kon

Morgen begint in Herning op Jutland de 95ste editie van de Ronde van Italië. Bjarne Riis, in 1996 de eerste en voorlopig enige Deense Tourwinnaar, keert als geplaagd ploegleider terug in zijn geboorteplaats.

Bjarne Riis in de Tour de France van 1995, een jaar voor zijn met dank aan epo behaalde eindoverwinning in ‘La Grande Boucle’. Foto Hollands Hoogte

Mijn biografie eindigt positief, denkt Bjarne Riis als in de nacht van 23 september 2010 ineens zijn telefoon gaat. Hoge pieken, als zijn Tourzege in 1996; diepe dalen, als zijn bekentenis over epogebruik in 2007. Dopingaffaires rond zijn voormalige kopmannen Tyler Hamilton en Ivan Basso, Tourwinst met Carlos Sastre. Het ‘verraad’ van toprenners als Andy en Frank Schleck, die vertrekken bij zijn ploeg. Gecounterd met een meesterzet door in het diepste geheim drievoudig Tourwinnaar Alberto Contador te contracteren. Mooi moment voor de Deense oud-renner en ploegleider om zijn bewogen leven zwart op wit vast te leggen.

Tot dat plotse telefoontje. Het is aanwinst Contador, die vertelt dat hij tijdens zijn derde Tourzege op doping is betrapt. Dus eindigt Riis (48) zijn onlangs in het Nederlands vertaalde biografie (RIIS, Wielerleven met bergen en dalen) alsnog in mineur. „In de toekomst moet er iets veranderen om ervoor te zorgen dat ik niet aan de stress bezwijk. Het mag dan wel zo zijn dat ik bij tegenslag in mijn beste vorm ben, maar het moet niet continue zo zijn. Een beetje meer meewind zou ik me wel wensen.”

Zaterdag begint de 95ste editie van de Ronde van Italië met een proloog over 8,7 kilometer in Herning, de allereerst start ooit van een grote wielerronde in Denemarken. Een eerbetoon aan Riis, die met zijn Tourzege de wielersport in eigen land een enorme stimulans gaf en later als ploegleider een Deens topteam opbouwde? Sinds zijn topprestaties in het hooggebergte van de Tour heet hij ‘de Adelaar uit Herning’, verwijzend naar zijn klimcapaciteiten en zijn geboorteplaats op Jutland. Samen met zijn vader begon hij daar een bijzondere carrière. Met als laatste hoogtepunt de eindzege van zijn kopman Contador in de Giro van vorig jaar.

Maar terwijl de Giro morgen begint met een proloog en twee etappes in Denemarken, blaast de wind Riis nog altijd niet in de rug. Contador werd deze winter alsnog geschorst en moest zijn zeges in Tour (2010) en Giro (2011) inleveren. Zonder kopman staat Riis’ ploeg na het klassieke voorjaar troosteloos onderaan op de UCI-wereldranglijst. Degradatie uit de hoogste klasse (World Tour) dreigt. Bestaat Saxobank volgend jaar nog wel?

Veel punten halen in de zware Giro lijkt een onmogelijke opgave. De Italianen zijn favoriet: Ivan Basso, Vincenzo Nibali (beiden Liquigas) of Michele Scarponi (Lampre). En anders zijn er buitenlandse toppers als de Spanjaard Joaquim Rodriquez of de Sloveen Janez Brajkovic. Ploegleider Riis moet het naast wegkapitein Matteo Tossato doen met de Argentijnse sprinter Juan José Haedo (vorig jaar ritwinst in de Vuelta) en een blik onbekende debutanten.

De Deen heeft slechtere omstandigheden overwonnen, blijkt uit zijn biografie. Na de scheiding van zijn ouders groeide hij vanaf zijn tweede op met zijn vader, weg van moeder en oudere broer. Wielrennen was zijn reddingsboei. Vader in de oude Saab met zijn onafscheidelijke stopwatch, zoon honderden kilometers per maand op de fiets. Beginnend prof in een krot in Luxemburg en de Vlaamse kermiskoersen. Via de ploeg van tweevoudig Tourwinnaar Laurent Fignon zijn weg gevonden in Italië, waar het gebruik van wondermiddel epo gemeengoed was.

Genadeloos eerlijk is Riis over zijn dopegebruik, net als bij zijn bekentenis in 2007. „Niemand steekt me de pillen in de mond of houdt me vast om epo in te spuiten. Ik doe alles vrijwillig omdat ik geloof dat je zonder doping niet bij de wereldtop kunt komen.” Dosering, gebruik en financiering (tussen de 10 en 15.000 euro) doet hij uit de doeken. Zijn manier van leven met het ‘verbodene’ eveneens. Zwijgen of ontkennen, tot hij niet meer kan.

Niet in het boek staat hoe Riis zich inkocht bij de Deense ploeg Jack&Jones met het geld dat hij als wielrenner verdiende. De charismatische ploegleider vertelt wel open over zijn worsteling met dopegebruik van zijn renners Bo Hamburger, Hamilton en Basso. Maar niet over de Giro van 2006, waarin Basso af en toe geholpen door sprinter Giovanni Lombardi iedereen aan gort reed in de bergen. „Het komt nooit meer goed met de wielersport”, dacht een collega-ploegleider, wijzend op waarschijnlijk dopegebruik. Maar ploegleider Riis had niets in de gaten. „Ik steek mijn handen in het vuur voor al mijn renners”, zei hij al op een informele ploegleidersvergadering in 2005.

Opportunist Riis overleeft en blijft succesvol. Maar veel vrienden? Tourwinnaar Sastre gaat boos hij hem weg. Hij ontslaat de trouwe ploegleider Kim Andersen, als die in 2010 achter zijn rug om een nieuwe ploeg opzet in Luxemburg. De broertjes Schleck laten hun ontdekker in de steek en plukken zijn ploeg verder leeg, inclusief boegbeeld Fabian Cancellara. En hij wordt verraden door voormalig pr-man en vriend Brian Nygard.

Maar Riis Cycling, eigenaar van de ploeg met ongeveer 65 werknemers, moet door. Aanwinst Contador rendeerde nog niet maar maakt – als hij volgens verwachting zijn contract verlengt – op 6 augustus zijn rentree in de Nederlands-Belgische Eneco Tour. Om daarna voor Riis op puntenjacht te gaan in de Vuelta. En wie weet verrast zijn onervaren ploeg al in de Giro. Want degraderen of stoppen? Riis is er in de laatste zinnen van zijn biografie duidelijk over. „Ik zal aan mijn hoge doelen vasthouden en ze bereiken ook. Daar ben ik zeker van.”

RIIS, Wielerleven met bergen en dalen. Opgetekend door Lars Steen Pedersen. Nederlandse Sportliteratuur Uitgeverij. ISBN 978.94.6021.007.5. Prijs: 19,95.