Vergroening ‘Kunduz-coalitie’ raakt grootverbruikers

Als het nieuwe begrotings- akkoord uitgroeit tot beleid, wordt fossiele energie flink duurder voor grootverbruikers. Het ‘Kunduz-akkoord’ bevat strenge maatregelen om duurzaamheid aan te moedigen. Betrokken sectoren reageren met gemengde gevoelens. „Dit lijkt slechts een manier om de schatkist te spekken.”

Een groene reshuffel! Den Haag geeft duurzaamheid weer kans en glans! Uit de hoek van natuur- en milieuorganisaties klonken jubelende reacties op het ‘wandelgangenakkoord’ tussen de regeringspartijen CDA en VVD en de oppositiepartijen D66, ChristenUnie en GroenLinks.

Hun ‘Kunduz-akkoord’ dat in allerijl bij elkaar werd gesprokkeld, werd door mede-initiatiefnemer Jolande Sap van GroenLinks tot het begin van „de groene omslag” gedoopt. Betrokken sectoren zijn blij dat er een akkoord is, maar zien praktische problemen.

Een belangrijk punt uit het akkoord is het voorstel voor een ‘fiscaal vergroeningspakket’, dat 890 miljoen euro moet gaan opleveren. Veel details zijn er nog niet, maar duidelijk is wel dat energieproducten zwaarder belast zullen worden om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Subsidies op het grootverbruik van aardgas, kolen en ‘rode diesel’ worden aangepast, accijnzen gaan omhoog, net als de belasting op zware motorrijtuigen.

De door de maatregelen beïnvloede sectoren zijn zich bewust van de noodzaak van de begrotingsplannen, zo blijkt uit een rondgang langs enkele belangenverenigingen.

Energie Nederland bijvoorbeeld, zegt blij te zijn dat de politiek heeft „doorgepakt”. De belangenvereniging van zakelijke energieverbruikers VEMW spreekt van het begin van „herstel na grote schade voor de geërodeerde Nederlandse positie in Europa”.

Branchevereniging CUMELA Nederland (onder meer landbouw) geeft politiek-Den Haag „een groot compliment voor moed en doortastendheid”. De woordvoerder: „Iedereen zegt natuurlijk: er moet wel worden bezuinigd, maar niet bij mij. We zijn realistisch, bezuinigen is altijd pijnlijk.”

De complimenten, die de Kunduz-coalitie vorige week dankbaar in ontvangst nam, beperken zich tot algemeenheden. Inhoudelijk zijn de belangenverenigingen minder enthousiast over het vergroeningspakket.

Belangrijk bezwaar tegen verhoging van de energielasten is het gebrek aan consistentie in heffings- en subsidieregels tussen verschillende landen. Energie Nederland denkt dat een verhoging van belasting op energie „ontmoedigend” zal werken voor het investeringsklimaat. „Nederland beweegt in een internationale markt, de Nederlandse situatie kun je niet geïsoleerd zien. Wij denken bijvoorbeeld dat stroom door deze maatregelen gewoon uit Duitsland wordt gehaald, waar niet zo’n belasting is. Het investeringsklimaat voor groene energie wordt niet verbeterd.”

Ook voor de agrarische sector kunnen de plannen tot kostenverhogingen leiden. Hier wordt veel rode diesel gebruikt, brandstof die tot nog toe altijd gesubsidieerd werd.

Branchevereniging CUMELA: „De accijns op rode diesel is bijvoorbeeld in België veel lager. Dit plan kan leiden tot stijging van de kosten en uiteindelijk tot prijsverhogingen voor de consument. De plannen moeten goed worden uitgewerkt, zodat de concurrentieongelijkheid door de regels niet toeneemt.”

Volgens VEMW-directeur Hans Grünfeld is verhoging van de energiebelasting „eigenlijk niet meer dan het spekken van de schatkist op korte termijn”. Deze verhoging is volgens hem niet gericht op structurele verduurzaming. Integendeel, het zou de kans daarop verkleinen.

Grünfeld: „Ik ga liever door met het bestaande Green Dealbeleid van het kabinet, waarin de overheid geen subsidies gaf, maar wel zorgde dat belemmeringen in de markt om te verduurzamen door regelgeving werden weggenomen. Wij verwachten van de overheid dat ze ons goede kansen biedt. Door extra belasting raken we achter op de concurrentie.”

Buiten het bedrijfsleven wordt het symbolische belang van het akkoord benadrukt. „Het belangrijkste aan het akkoord is herstel van het vertrouwen van de financiële markten”, aldus Willem Vermeend, ex-hoogleraar fiscale economie in Maastricht en voormalig PvdA-staatssecretaris van Financiën. Hij is, in tegenstelling tot de brancheverenigingen, wél „verheugd” over de groene plannen van de Kunduz-coalitie.

In 2001 voerde hij als staatssecretaris samen met zijn VVD-minister Gerrit Zalm (VVD) een herziening van het fiscale stelsel door die ook voorzag in vergroening. „Ons beleid van destijds, dat invoer van hogere milieuheffingen omvatte, wordt nu voortgezet op het juiste moment, nadat we het op dit gebied een aantal jaar niet goed hebben gedaan.”

Dat laatste wordt onderschreven door GroenLinks. „Het Green Dealbeleid van de overheid was eigenlijk niets meer dan een voortzetting van al lopende initiatieven”, zegt een woordvoerder. Het kabinet-Rutte deed veel te weinig aan vergroening. „Dat trekken we nu recht. Dit nieuwe pakket is een omslag.”

GroenLinks is tevreden omdat de rekening voortaan terechtkomt waar die thuishoort. Voordelen voor grootverbruikers, zoals de subsidie op kolen, gaan verdwijnen. Een langgekoesterde wens van GroenLinks.

Tweede-Kamerlid Liesbeth van Tongeren van GroenLinks noemt het voorgestelde plan „groener dan elke begroting die ik tot nu toe heb gezien. Er gebeurt nu écht wat. Uiteindelijk wordt vervuilend produceren duurder.”

Van Tongeren weerspreekt de kritiek dat zwaardere energiebelasting averechts werkt. „Het is een standaardreflex van het bedrijfsleven om te wijzen naar een verslechtering van de concurrentiepositie. Maar maatregelen als de kolenbelasting dwingen het bedrijven te zoeken naar oplossingen door duurzame innovatie. De eerste drie maanden is dat misschien lastig, daarna levert het wat op.”

Ook met de redenering dat die kosten worden afgewenteld op de consument, is Van Tongeren het niet eens. „Dat ligt aan het bedrijfsleven. Maar ook hier geldt: vervuilend produceren wordt duurder. Schonere bedrijven hebben minder kosten en dus een betere concurrentiepositie. Klanten letten tegenwoordig, behalve op de prijs, ook op duurzaamheid.”

GroenLinks ziet de nieuwe plannen niet als kortetermijnoplossingen, zoals Grünfeld vreest. Van Tongeren: „Dit een crisispakket met harde maatregelen, maar op de lange termijn moeten de financiële prikkels leiden tot innovatie en efficiëntie.”

Wanneer de plannen gestalte krijgen, is nog onduidelijk. Ook is onbekend hoe de besparing van 890 miljoen tot stand moet komen.