Opeens werd alles zwart

De een herinnert zich hoe opeens alles zwart werd, de ander een felle lichtflits. Martin Roemers portretteerde en interviewde 40 mensen uit Nederland, België, Duitsland, Engeland, Rusland en Oekraïne die in de Tweede Wereldoorlog blind werden. De foto’s zijn in Rotterdam te zien op een expositie die vandaag opent.

Aan oorlogsverhalen zit geen franje. Dat komt pas als er literatuur van gemaakt wordt, maar literatuur heeft niets te zoeken in een zin als „In de Oorlogsblindenbond ben ik voorzitter van de groep blinden zonder handen”. De meeste verhalen in dit boek beginnen episch. „Ik moest plassen en ging de schuilkelder uit naar de WC.” „Ik draaide mijn hoofd omdat ik dacht dat mijn maat Wally was geraakt door een kogel van de Japanners.”

Wat zulke zinnen zo onontkoombaar maakt is dat je weet dat er meestal iets vreselijks volgt. (...) Waarom dat zo is, hoe het gebeurd is, staat in de verhalen die de fotograaf, Martin Roemers, heeft opgeschreven in een uitgebeend, karig proza, dat je frontaal raakt omdat er niets is waarachter je je kunt verbergen. (...)

Elk van die zinnen vertelt van de oorlog, het is niet voor niets dat Roemers een archeoloog van de oorlog is genoemd. (...)

Ik heb Roemers gevraagd hoe hij die opnames heeft gemaakt, en het antwoord was van dezelfde radicale eenvoud als het resultaat van zijn methode: hij heeft ze buiten opgenomen, zittend op een kruk, tegen een zwarte achtergrond. Een zwarte achtergrond is hetzelfde als geen achtergrond, geen afleiding, een hoofd met rimpels in het felle fotografenlicht van de heldere dag, met groeven die naar een gesloten mond leiden, met stoppels, met berusting in de dwaasheid van een absurd lot, met haar dat degene die het kamt niet kan zien, met een lach naar niemand of een vraag zonder antwoord, het gezicht als het beeld van een leven, en bij elk van die gezichten het voor altijd opgeschreven verhaal, dat begonnen is op de dag waarop de oorlog die van iedereen is plotseling het persoonlijke lot werd van degene die is afgebeeld. (...)

Fragmenten uit het voorwoord van Cees Nooteboom in het boek ‘The Eyes of War’ (2012), Martin Roemers, Uitgeverij Hatje Cantz

Fototentoonstelling ‘De Ogen van de Oorlog’ is te zien in de Kunsthal in Rotterdam (4 mei-26 augustus)