Een nieuwe draai aan de ommekeer

A demonstrator holds an anti-nuclear flag during a protest in front of the Schacht Konrad nuclear depot in Bleckenstedt near Salzgitter March 11, 2012. About 80 people took part in the protest against nuclear power and to mark the first anniversary of the earthquake and tsunami in Japan that killed thousands and set off a nuclear crisis. REUTERS/Fabian Bimmer (GERMANY - Tags: CIVIL UNREST POLITICS ENERGY) Anti-kernenergieprotest in Duitsland (Foto Reuters)

Het was politiek gezien een meesterzet van de Duitse bondskanselier Angela Merkel om afgelopen zomer het einde van de kernenergie aan te kondigen. Veel Duitsers houden niet van Atomkraft en de Groenen wisten daar de ene deelstaatverkiezing na de andere enorm van te profiteren. Zozeer zelfs, dat ze in de deelstaat Baden-Württemberg zelfs voor het eerst een premier konden leveren (al had dat ook andere redenen). Aan die groene opmars is na Merkels besluit, dat de geschiedenis in is gegaan als de Energiewende, een einde gekomen.

Helaas loopt de beloofde ommekeer zelf niet zo lekker als Merkel had gehoopt. Ze was weliswaar gewaarschuwd, maar de bondskanselier kon de conclusie van de ethische commissie, die ze zelf na het kernongeluk van Fukushima in het leven had geroepen, niet negeren. En dus werd een overhaast besluit genomen – zonder de plannen goed door te denken en zonder overleg met Europese partners. NRC-correspondent Joost van der Vaart schreef destijds:

Kerncentrales leveren nu nog 23 procent van de Duitse stroom. In 2022 moet het daarmee gedaan zijn. Dan moet de elektriciteit uit duurzame energiebronnen komen (zon, wind; 35 procent), bruinkool (25 procent), aardgas (20 procent), steenkool (15 procent) en olie (5 procent). Waarmee ook in de toekomst fossiele brandstoffen de belangrijkste stroomleveranciers voor huishoudens blijven. Zo ‘groen’ wordt het land nu ook weer niet.

Deze week probeerde de bondskanselier op haar kantoor in Berlijn een nieuwe draai aan de Wende te geven. Ze sprak met de top van een aantal grote Duitse energiebedrijven, zoals E.On en RWE, maar ook (bouwer van energiecentrales) Siemens, netwerkbeheerders, vakbonden en lobbyisten. De partijen waren het eigenlijk maar over één ding eens, de rekensom: door het uitschakelen van kerncentrales dreigt een gat in de stroomvoorziening van 12.696 megawatt. Ter compensatie zouden in het komende decennium ongeveer vijftien nieuwe energiecentrales nodig zijn.

Maar energiebedrijven hebben weinig zin om die te bouwen. Want een onderdeel van de door de Duitse regering bedachte ‘Wende’ is een toename van duurzame energie uit wind en zon. Dat is nodig om de klimaatdoelstelling niet in gevaar te brengen. Maar als nieuwe centrales alleen maar worden ingezet om de fluctuaties van wind- en zonne-energie op te vangen, zullen ze nooit rendabel zijn. Wie durft daar miljarden in te investeren?

Volgens Hildegard Müller van de energielobbygroep BDEW waren alle partijen het erover eens dat de oude centrales pas mogen worden afgebroken als er nieuwe voor in de plaats komen: ‘On the one hand, this has to be about being able to run existing power plants profitably in the future. On the other hand it is important to develop carefully further measures for the necessary new construction’, zei Müller volgens de website Euractiv.

De oppositie is verontwaardigd. Volgens de sociaal-democratische oppositie was het energieberaad niet meer dan ‘een slechte mop’. Groenen-voorzitter Cem Özdemir zei in Die Welt:

‘Mit fernsehgerechten Showtreffen wenige Tage vor Landtagswahlen wird in Deutschland kein Meter Hochspannungsnetz gebaut, keine Speichertechnologie erforscht und kein Altbau gedämmt.’

Ook de werkgeversorganisaties maken zich grote zorgen. Die Zeit schrijft:

Der Präsident des Arbeitgeberverbandes Gesamtmetall, Martin Kannegiesser, sagte der Bild-Zeitung: ‘Die Art, wie die Energie-Wende gelaufen ist, ist problematisch.’ Er habe nicht den Eindruck, dass die Auswirkungen genügend durchdacht wurden. ‘Ein Scheitern der Energiewende wäre für den Industriestandort Deutschland ein großes Problem. Im schlimmsten Fall drohen Betriebsschließungen und Standortverlagerungen.’

Reuters meldt dat de stroomvoorziening al een paar keer bijna in het ongerede is geraakt  sinds acht kerncentrales afgelopen zomer van het net zijn gehaald. Het netwerk is soms overbelast of er dreigt juist een tekort aan stroom. Er is zeker 4.000 kilometer hoogspanningsleiding en 230.000 kilometer aan nieuwe elektriciteitskabels nodig om het netwerk aan te passen. En nu het geplande windmolenpark in de Noordzee het misschien ook niet gaat halen, heeft Merkel dringend behoefte aan een ommekeer van de Wende.