Denkend aan Merkel naar de stembus (5x)

Bij verkiezingen in Frankrijk, Griekenland, in de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein en zelfs in niet EU-land Servië zondag is de Duitse Europese politiek van grote invloed.

Begint zondag de opstand van Europese kiezers tegen Angela Merkel?

In vijf Europese landen worden verkiezingen gehouden die, allemaal op hun eigen wijze, ook gaan over de strenge normen voor overheidsfinanciën die zijn vastgelegd in het Europese Begrotingsverdrag dat Merkel de rest van Europa heeft opgedrongen – en over de vertaling daarvan in diep ingrijpende bezuinigingen.

Vanzelfsprekend gaat de meeste aandacht naar Frankrijk, de grootste, zwaarste en potentieel lastigste Europese partner van Duitsland. Spaans rechts en een deel van Italiaans rechts, heel Europees links, en vrijwel alle Grieken hopen op een overwinning van François Hollande in de Franse presidentsverkiezingen.

De Franse socialist is in eigen land de uitdager van Nicolas Sarkozy, maar in de eurocrisis heeft hij zichzelf ook in de rol gecast als de uitdager van Merkel. In zijn campagne betrekt hij alvast een onderhandelingspositie tegenover de Duitse bondskanselier. Hij zegt dat „Duitsland niet over alles kan beslissen” en hij vindt dat „Frankrijk niet zomaar een land” is. Daarmee wordt ook voor andere Europese landen die worstelen met een ‘eenzijdige’ bezuinigingspolitiek de man die tegen Berlijn en daarmee ook Brussel moet zeggen dat het zo niet langer kan. Dat er ook meer nadruk moet worden gelegd op groei.

Hollande wil een groeiparagraaf toevoegen aan het Begrotingsverdrag dat op 2 maart is ondertekend door 25 Europese leiders. In het debat woensdag met Sarkozy noemde hij als zijn doel „een nieuwe richting aan Europa te geven”. Ook de Italiaanse premier Mario Monti, die wat minder te willen heeft, pleit ervoor dat Europa niet alleen over bezuinigingen maar ook over groei praat. En alle Griekse politici, die nog minder te eisen hebben, roepen hetzelfde, maar dan met wanhoop in hun stem.

De electorale noodkreet zal zondag dan ook het sterkst te horen zijn in de parlementsverkiezingen in Griekenland. Alle partijen willen op de een of andere manier de afspraken met de trojka van Internationaal Monetair Fonds, Europese Commissie en Europese Centrale Bank aanpassen.

Had ook de IMF-vertegenwoordiger in Athene, Poul Thomson, niet gezegd dat de nadruk teveel is komen te liggen op de besparingen en bezuinigingen, en te weinig op de structurele hervormingen die tot meer groei zouden moeten leiden? Het debat woedt al geruime tijd. Nobelprijswinnaar Paul Krugman die vanuit de VS waarschuwt dat Europa bezig is met een langzame zelfmoord.

Mario Draghi die als president van de Europese Centrale Bank aandringt op een Groeipact naast een begrotingspact en gisteren in op een ECB-vergadering in Barcelona vroeg om een duidelijker visie van de EU op de komende tien jaar. ‘Groei’ staat zelfs officieel op de agenda voor de Eurotop in juni.

Dat ‘Europa’ er met alle financiële problemen een stuk minder aantrekkelijk uitziet, blijkt uit ook bij de parlements- en presidentsverkiezingen die zondag worden gehouden in Servië, kandidaat-lid van EU. Die verkiezingen zullen niets veranderen aan het debat en de krachtsverhoudingen in Europa, maar laten zien dat Europa hooguit de aantrekkingskracht van levertraan heeft.

Met al het gepraat over groei blijft het een vage term. Iedereen wil groei, en vrijwel iedereen wil de pijn van de bezuinigingen verminderen. Hoe kun je op korte termijn groei verwachten als de burgers minder geld in hun zak hebben? Hoe kun je op duurzame groei hopen als je gedwongen bent te bezuinigen op onderwijs?

Mario Monti kan wijzen op een reeks ingrijpende bezuinigingsmaatregelen en plannen voor structurele hervormingen die meer ruimte en beweging in de Italiaanse economie moeten brengen. In hoeverre hij de steun heeft van de bevolking, moet zondag duidelijk worden bij gedeeltelijke lokale verkiezingen – hoewel de vertaling daarvan naar de landelijke politiek bemoeilijkt wordt doordat Monti partijloos premier van een zakenkabinet is.

Maar Monti is, in ieder geval in Merkels ogen, geloofwaardig. De Griekse politieke partijen hebben daar meer moeite mee. En Hollande is in veel opzichten nog een vraagteken. Hij wil meer uitgeven en meer belasting ophalen. Hij wil groei bereiken door consumptie aan te jagen, niet door de structurele hervormingen die het concurrentievermogen van de Franse economie versterken.

En Merkel zelf? Zij kijkt met spanning naar deelstaatverkiezingen deze en volgende week zondag. Dan wacht nog meer politieke turbulentie. Eind mei houdt Ierland het referendum over het Begrotingsverdrag. In juni zijn er parlementsverkiezingen in Frankrijk, en dan in september de verkiezingen in Nederland. De Duitse aanpak van de eurocrisis staat voor een aantal zware electorale testen.