Waarom heet de vijfde ziekte de vijfde ziekte?

„Mijn nichtje in Den Haag heeft de zesde ziekte en op de basisschool van mijn vriendin heerst de vijfde ziekte”, mailt Margriet de Koning uit Hardinxveld-Giessendam. Waarom heten de ziekten zo?

Dit is het rijtje: Je hebt de eerste ziekte: mazelen, tweede: roodvonk, derde: rode hond, vierde: ziekte van Filatov-Dukes, vijfde: erythema infectiosum (ook wel ‘besmettelijke roodheid’ genoemd) en de zesde: erythema subitum (of ‘driedaagse koorts’). Het is een rijtje van ‘vlekjesziekten’. Nummer vier bleek trouwens later een variant van rode hond te zijn, dus die telt eigenlijk niet meer mee. Het zijn virale en bacteriële ziektes waarbij kinderen blaasjes of vlekjes op de huid krijgen.

Wat de ziekten precies inhouden en hoe gevaarlijk ze zijn verschilt per ziekte. De vijfde en zesde ziekten zijn besmettelijke virusziekten die meestal vanzelf overgaan. De vijfde begint met rode vlekjes op de wangen en rode uitslag op het lijf. De vlekjes jeuken niet, wel kan het kind koorts krijgen. Na een dag of tien zijn de vlekken vaak weg. De zesde ziekte begint met een paar dagen flinke koorts waarna pas de vlekjes ontstaan.

Waarom de nummering? „Het lijkt erop dat het lijstje de geschiedenis volgt, het tijdstip van de beschrijving van de ziekte zoals die ook nu nog gezien wordt”, mailt Karine van ’t Land, onderzoeker medische geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Pakken we nog een keer de lijst erbij: 1. mazelen (voor het eerst beschreven rond 900), 2. roodvonk (16de eeuw), 3. rode hond (18de eeuw), 4. Filatov-Dukes (eind 19de eeuw), 5. 5de ziekte (voor het eerst gemeld in 1799 en in eind 19de eeuw uitgebreid beschreven) en de zesde ziekte is vanaf ongeveer 1980 breed bekend.

Van ’t Land: „De nummering is waarschijnlijk officieel gemaakt in 1905, door de Franse arts Cheinisse, die de vijfde ziekte zijn naam gaf, die de eerst ontdekte ziekte nummer één gaf, etcetera.” Met als doel om de warboel aan verschillende rode vlekjes bij kinderen te kunnen onderscheiden. „Voor zover bekend zijn alle veelvoorkomende vlekjesziekten voorzien van een diagnose, en wordt er niet gezocht naar een nieuwe, zevende ziekte.”

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl