Sociale dolfijnen helpen Braziliaanse vissers met vissen

De vissers staan in het gelid, met hun werpnet in de aanslag. Verderop, onzichtbaar voor de vissers, drijven dolfijnen een school harders richting de kust. Af en toe vangen de vissers een glimp op van een vin of staart, stille tekens van de drijfjacht die zich onder water afspeelt. Geduldig wachten ze op het signaal. Daar: een tuimelaar slaat met zijn staart op het water.

Nu werpen de vissers hun net. Tientallen vissen raken in de mazen verstrikt. In de chaos valt de school uit elkaar. De gedesoriënteerde vissen zijn een gemakkelijke prooi voor de dolfijnen, die over de zeebodem scheren en de harders een voor een tussen hun kaken vangen.

Deze unieke samenwerking tussen mens en tuimelaar in Laguna, Zuid-Brazilië is eeuwenoud en dodelijk effectief. Nu staan dolfijnen bekend om hun uitzonderlijke intelligentie, maar hoe dit gedrag ontstaat is nog een klein raadsel. Leren de dieren dat van elkaar?

Om dat te onderzoeken, brachten Braziliaanse zeebiologen het sociale netwerk van de dolfijnen in Laguna in kaart. Ze volgden dolfijnenscholen op zee, turfden wie met wie samenzwom en noteerden welke dolfijnen deelnamen aan de drijfjacht.

Niet alle tuimelaars waren bereid om samen te werken met de Braziliaanse vissers. Van de 35 dolfijnen die de onderzoekers maanden lang volgden, werkte iets minder dan de helft wel eens samen met de vissers. De onderzoekers deelden de dolfijnen daarom in twee groepen in: de samenwerkers en ‘zelfstandigen’.

Het sociale netwerk van de dolfijnen van Laguna bestaat uit drie subnetwerken. Sommige dolfijnen werken samen met vissers (bolletjes), andere doen dat niet (vierkantjes).Het sociale netwerk van de dolfijnen van Laguna bestaat uit drie subnetwerken. Sommige dolfijnen werken samen met vissers (bolletjes), andere doen dat niet (vierkantjes).

In het sociale netwerk van de Laguna-dolfijnen komt die verdeling terug. De samenwerkers vormen samen een kliek, en ook de zelfstandigen leven in afzonderlijke groepen. Eén dolfijn, nummer 20 in de figuur hierboven, vervulde de rol van ‘ambassadeur’: hij of zij zwom samen met samenwerkers én zelfstandigen.

De relaties tussen de samenwerkers waren meer innig (er zijn meer dwarsverbindingen binnen de groep) dan die tussen zelfstandigen. Opvallend, vinden de onderzoekers. Ze schrijven dat de samenwerkende dolfijnen door die hechtheid de bijzondere jachttechniek misschien makkelijker van elkaar kunnen leren. De biologen vermoeden dat het gedrag vooral van moeder op kalf overgedragen wordt. Om die hypothese te testen, gaan ze binnenkort de verwantschappen binnen de groep proberen te achterhalen.

Overigens is de verstandhouding tussen mens en dolfijn niet altijd goed. In tijden van schaarste, als het migratieseizoen van de harder op zijn einde loopt, wringen de dolfijnen zich onder de netten van de vissers, om hun val te vertragen. Snel pikken ze de vissen onder het zinkende net vandaan. Zouden de zoogdieren elkaar ook het dievenvak leren?

Bronnen:
Daura-Jorge, Cantor, Ingram, Lusseau & Simoes-Lopes. 2012. The structure of a bottlenose dolphin society is coupled to a unique foraging cooperation with artisanal fishermen. Biology Letters http://dx.doi.org/10.1098/rsbl.2012.0174