Gevecht in Brussel met de banken als wapens

In Europa strijden de Britten voor hun vrijheid om banken hogere kapitaaleisen op te leggen dan in een internationaal akkoord is vastgelegd. Hier is sympathie voor, maar de interne markt kan er zwaar onder lijden.

„Ik ga niet naar buiten om dingen te zeggen die mij afschilderen als een idioot!” Met die nijdige woorden blokkeerde George Osborne, de Britse minister van Financiën, vannacht een Europees compromisakkoord over maximum-kapitaaleisen aan de banken.

Er wordt wel vaker gevloekt en getierd in Brusselse vergaderzalen, zeker als de ministers van Financiën daar zitten. Maar er begint een patroon in te komen: het zijn steeds vaker de Britten tegen de rest. In december weigerde Groot-Brittannië mee te doen aan een verdrag voor begrotingsdiscipline, wat het voor eurolanden moeilijker maakte de schuldencrisis te bestrijden.

Ditmaal lijkt het om een technisch onderwerp te gaan: mag één Europees land banken vragen kapitaalbuffers aan te leggen die hoger zijn dan wat internationaal is afgesproken? En zo ja, hoeveel? Moet zo’n land dit met anderen overleggen? Maar daarachter woedt een venijnige machtsstrijd tussen Europese landen. Iedereen wil dat zijn eigen banken de interne markt domineren.

De ruzie draait om het zogeheten Basel III-akkoord – wereldwijde afspraken uit 2010 om hogere kapitaaleisen aan banken te stellen (zie inzet) – die in Europese wetgeving moet omzetten. Dat is in Europa ingewikkeld, omdat je te maken hebt met 27 verschillende wetgevingen. Ook zijn delen van Basel voor meerdere interpretaties vatbaar. Vóór 1 januari 2013 moet dit omzetten klaar zijn, dan gaat Basel-III in.

En juist nu, in de laatste ronde onderhandelen over 400 bladzijden wetgeving, zeggen de Britten: wij willen het recht hebben vérder te gaan dan Basel. Unilateraal. Want als banken meer kapitaal aanhouden, zijn ze veiliger en zijn er minder faillissementen. Een onderhandelaar die anoniem wil blijven, zegt: „Omdat het de Britse belastingbetaler de bailouts voor de banken betaalt, wil Groot-Brittannië banken kunnen vragen extra kapitaal aan te leggen.”

Veel landen hebben begrip of sympathie voor dit argument, na de Britse faillissementen in 2008. Maar, zeggen velen, als elk land zijn eigen kapitaaleisen gaat stellen, blijft er van de interne markt in Europa weinig over. „Landen kunnen die eisen gebruiken om elkaars banken kapot te maken,” zegt een Europese bron. „En zelfs als ze te goeder trouw kapitaaleisen verhogen, heeft dat meteen effect op andere landen. Als een bank in land A meer kapitaal moet aanleggen, waar haalt die bank dat vandaan? Uit zijn filiaal in land B.”

In een Europa waar banken nauwelijks grenzen kennen, kan dit tot paniek leiden. Nu banken worden mee gesleurd in de schuldencrisis, kan extra hysterie op financiële markten hen nekken. Daarom zei eurocommissaris Michel Barnier (Mededinging) gisteravond dat de nationale beslissing om banken extra kapitaaleisen op te leggen, door de Europese Commissie moet worden goedgekeurd: „De Commissie is de hoeder van de interne markt. Zij geeft op dit gebied geen macht uit handen.” Duitsland en Frankrijk steunen een sterke rol voor de Commissie. Zij zeggen dat de Britten Europa de rug toekeren en het Europees bankentoezicht buitenspel zetten.

„Ik laat me niet in de hoek zetten als anti-Europeaan”, riep Osborne gisteren. Volgens de Britten willen Parijs en Berlijn maar één ding: Basel verwateren. Dat klopt, zegt een onderhandelaar. „Frankrijk en Duitsland poseren als verdedigers van Europees banktoezicht. Maar ze willen vermijden dat hún banken extra kapitaal moeten aantrekken.”

Zo probeert elk land zijn financiële industrie te beschermen en die van anderen te benadelen. Landen vechten met banken als wapen. Het zijn kleine landjes tegen grote. Gastlanden tegen thuislanden. „Er is maar één echt slachtoffer: de interne markt,” zegt Thierry Philipponnat van Finance Watch. „Dit is slecht voor de Europese economie.”

De les van de crisis is dat de banksector Europees werd, maar het toezicht nationaal bleef. Zo konden banken ongestoord geweldige risico’s nemen. Maar als de banken Europees willen blijven, zegt Philipponnat, moeten de Britten ophouden met hun obstructie van Europees toezicht. „Zonder dit toezicht is er geen Europees bankwezen.” Daarom gaan de onderhandelingen over meer dan de hoeveelheid kapitaal die banken moeten aanhouden. Het gaat over Europa. De interne markt is de kurk waar de Unie op drijft. Ook de euro kan moeilijk functioneren in een Europa waar niet één regelsysteem is.

Osborne kreeg vannacht de macht om banken te vragen 3 procent meer kapitaal aan te leggen. Maar hij bleef weigeren de Commissie of Europese banktoezichthouder een veto te geven. Aan het eind stond hij alleen, met enige Bulgaarse steun. Hij mag zich voorbereiden op een nederlaag.