FDP vecht voor haar voortbestaan

De liberale FDP in Duitsland, coalitiegenoot van Merkel, is in opiniepeilingen tot onder de kiesdrempel gezakt. Het is alles of niets bij de komende twee deelstaatverkiezingen.

Misschien is het Duitse liberalisme hier nog niet dood. Als de vrijheidsbeleving ergens groot is in de Bondsrepubliek, is het wel in deze winderige streek tussen Oost- en Noordzee; in Sleeswijk-Holstein, waar vrijhandel en een onbelemmerde horizon het leven van de bewoners eeuwenlang heeft bepaald.

Wolfgang Kubicki, meer dan veertig jaar lid van de liberale FDP, is de ster van de avond tijdens een politieke talkshow in Carls Showpalast in Eckernförde, gelegen aan een van de mooiste en diepste zeearmen van Noord-Duitsland. Kubicki (60) heeft een stoppelbaard en een grijze kuif en ziet er eerder uit als een zeerover op leeftijd dan als de advocaat en regionale parlementariër die hij in werkelijkheid is. Met zijn dwarse en ongepolijste opvattingen zet hij de zaal naar z’n hand.

Zondag zijn er verkiezingen in Sleeswijk-Holstein, met een bescheiden 2,8 miljoen inwoners niet de invloedrijkste Duitse deelstaat. Maar de politiek is ook in Duitsland op drift geraakt. De Piratenpartij, een nieuwe en uiterst succesvolle politieke beweging, timmert aan de weg. De grote volkspartijen verliezen aanhang. En de FDP, coalitiegenoot van bondskanselier Angela Merkels CDU, is op sterven na dood.

De stembusgang in Sleeswijk-Holstein is een belangrijke graadmeter voor de landelijke politiek. Nog belangrijker worden de deelstaatverkiezingen in het dichtbevolkte Noordrijn-Westfalen, op 13 mei. Samen kunnen ze bepalend zijn voor de toekomst van Merkels coalitie.

Voor Wolfgang Kubicki en de FDP in Sleeswijk-Holstein staat het politieke voortbestaan op het spel. In andere deelstaten hebben de liberalen bij recente verkiezingen dramatisch verloren. In Saarland haalden ze niet eens de kiesdrempel. „We hebben als deelstaat de afgelopen jaren te weinig van ons potentieel gebruik gemaakt”, geselt Kubicki de bestuurders van zijn deelstaat. „Als we economisch net zo sterk waren gegroeid als de rest van Duitsland, hadden we nu miljoenen extra in kas gehad.”

Sleeswijk-Holstein wordt bestuurd door een coalitie van christen-democraten en liberalen. Met zijn kritiek richt Kubicki zijn pijlen dan ook deels op zijn eigen partij. „Wolfgang Kubicki is een outsider; het type vrijdenker waarvan de FDP er meer zou moeten hebben”, zegt een bezoeker in Carls Showpalast, als de politieke talkshow ten einde loopt. „Hij is authentiek, heeft charisma en kan goed verwoorden waarvoor het liberalisme in Duitsland staat – voor minder staatsbemoeienis. En hij is niet bang voor zelfkritiek.”

De Freie Demokratische Partei boekte bij de Bondsdagverkiezingen in 2009 het beste stembusresultaat sinds de oprichting in 1948. Met dank aan partij- en oppositieleider Guido Westerwelle. Zijn uitgekiende stembuscampagne was gericht tegen de grote partijen die toen samen de Duitse regering vormden, CDU/CSU en de sociaal-democratische SPD.

Maar toen de FDP zelf aan de macht kwam, in een coalitie met Merkels christen-democraten, ging het helemaal mis. De kersverse vicekanselier en minister van Buitenlandse Zaken Westerwelle zorgde voor aanhoudende ruzies in het kabinet, waarvoor hij bij regionale verkiezingen de rekening kreeg gepresenteerd. Hij moest als partijleider en vicekanselier wijken voor Philipp Rösler, die volgens critici te weinig uitgesproken is voor die functie.

De FDP dreigt nu bij landelijke verkiezingen de kiesdrempel niet meer halen. Bij de Bondsdagverkiezingen van 2009 bedroeg de score nog veertien procent. Nooit eerder in de Duitse naoorlogse geschiedenis heeft een partij in zo’n korte tijd zoveel aanhang verloren.

Volgens politicoloog Hans Vorländer van de universiteit van Dresden is de FDP stuurloos en in een existentiële crisis. „Het probleem van de partijleider is nog niet opgelost”, zei hij laatst tegen deze krant.

Dat vinden de FDP’ers in Sleeswijk-Holstein ook. Volgens Wolfgang Kubicki heeft zijn partij „als merk” de huidige crisis aan zichzelf te wijten. Er wordt instemmend gereageerd als hij opmerkt dat hij niet zou weten waarvoor partijleider Philipp Rösler precies staat. Als de FDP het in Noord-Duitsland redt, is dat te danken aan Kubicki.

In de peilingen staan de liberalen in Sleeswijk-Holstein op zes à zeven procent. Genoeg om te overleven. En daar gaat het nu om: de vernietigende trend stoppen van percentages onder de vijf procent – politieke irrelevantie. Daarom hebben de liberalen voor de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen hun grootste politieke talent naar voren geschoven, de 33-jarige Christian Lindner.

Wolfgang Kubicki en Christian Lindner zijn de reddingsboeien waarmee de FDP het hoofd boven water probeert te houden. Slagen zij erin om in Sleeswijk-Holstein en Noordrijn-Westfalen de kiesdrempel te halen, dan is het liberalisme weer even gered. Falen zij, dan is het nagenoeg gedaan met deze partij die decennialang een belangrijke rol speelde in de regionale en landelijke politiek van de Bondsrepubliek.

Dat alles-of-nietsbesef lijkt in Carls Showpalast in Eckernförde aanwezig te zijn. Twee vrouwen uit Kiel, trouwe FDP-stemmers, klappen langdurig voor hun held Wolfgang Kubicki. „Hij geeft smoel aan de partij. Zo iemand wil je in het regionale parlement toch niet missen?”