Chen wil het land uit, VS en China in verlegenheid

De blinde Chinese dissident Chen Guangcheng zorgt voor grote verwarring. Is hij nu onder druk gezet om de Amerikaanse ambassade in Peking te verlaten of niet?

Met een gebroken voet, armen en benen vol schaafwonden en in grote verwarring over zijn toekomst in China óf de Verenigde Staten verblijft de blinde Chinese ‘blote-voeten-advocaat’ Chen Guangcheng (41) in het ziekenhuis van de Pekingse diplomatenwijk Chaoyang.

Nadat hij gisteren vrijwillig de Amerikaanse ambassade had verlaten en had geroepen „Hillary [Clinton] wel te kunnen kussen”, zei hij vandaag alsnog asiel te willen aanvragen in de VS. Via CNN deed hij een rechtstreekse oproep aan president Obama dat verzoek in te willigen: „Doet u alstublieft alles wat u kan om mij en mijn familie hier weg te krijgen.” Ook de Amerikanen zelf erkennen dat Chen nu weg wil.

Het roept de voor Washington pijnlijke vraag op waarom ze Chen dan toch hebben laten gaan. Uit transcripten van de telefoongesprekken die hij voerde met zijn advocaat en Chinese medewerkers van CNN en het persbureau AP blijkt echter dat hij en zijn familie van mening zijn veranderd kort nadat nadat de Amerikaanse ambassadeur Locke het ziekenhuis hadden verlaten.

„Ik voel mij nu zeer onveilig, want alle Amerikaanse diplomaten zijn vertrokken en onze afdeling wordt bewaakt door Chinese politiemannen”, aldus Chen in het gesprek met zijn advocaat Teng Biao. Chen voegde daar aan toe dat hij zich „enorm in de steek gelaten” voelde door de VS.

Een dag eerder verliet hij naar eigen zeggen en volgens Amerikaanse diplomaten vrijwillig de Amerikaanse ambassade waar hij sinds vorig week donderdag verbleef. Zijn advocaat nuanceert deze lezing. Chen zou onder druk zijn gezet met het argument dat als hij naar de VS zou uitwijken zijn vrouw en twee kinderen niet mee zouden mogen en niet langer veilig waren in China.

Doordat Chen van mening veranderde, nadat hij eerder – ook tegen vrienden – had gezegd dat hij niet naar de VS wilde, heerst er nu verwarring over de vraag of de overeenkomst nog geldig is die de Amerikanen en de Chinezen over Chen hebben bereikt. Inhoudelijk is over dat akkoord niets bekend, maar het komt er in elk geval op neer dat de Chens zijn bevrijd uit hun negentien maanden durende huisarrest.

Het is mogelijk dat aan Chen alsnog een visum wordt verleend of dat hij om medische redenen naar de VS mag reizen. Een terugkeer naar de ambassade van de VS is uitgesloten.

Amerikaanse diplomaten beperkten zich vandaag tot de verzekering dat zij er nauwgezet op zullen toezien dat de afspraken met China worden nagekomen. Kern is voor zover bekend dat de familie Chen een nieuwe woonplaats in China mag kiezen en dat hij wordt toegelaten tot de rechtenfaculteit van zijn keuze. De familie keert volgens de afspraken niet terug naar het geboortedorp van Chen Guangcheng, Linyi, in de provincie Shandong.

De Amerikaanse ambassadeur Locke toonde zich gisteren opgetogen over de overeenkomst. De zaak van Chen, die campagnes voerde tegen gedwongen abortussen en sterilisaties, is al jaren een van de drie zogeheten ‘sleutelzaken’ in de Amerikaanse mensenrechtendiplomatie in China. Ook enkele Chinese dissidenten reageerden aanvankelijk positief; zij zien in de overeenkomst een teken dat hervormersin de top van de communistische partij aan het winnen zijn van de hardliners. Verschillende analisten in de Chineestalige Hongkongse media wezen erop dat de overeenkomst de signatuur draagt van de hervormingsgezinde premier Wen Jiabao.

Met zijn vlucht naar de Amerikaanse ambassade en de verwarrende nasleep heeft Chen ervoor gezorgd dat Hilary Clinton werd gedwongen de mensenrechten in China aan de orde te stellen bij de vandaag begonnen strategische en economische dialoog met China. Enkele jaren geleden werd juist besloten geopolitiek en economie te scheiden van de „mensenrechtendialoog”.

Clinton opende de tweedaagse topconferentie met China vanmorgen in het bijzijn van president Hu Jintao met de constatering dat de VS „geloven dat geen land ter wereld haar burgers het recht op veiligheid, waardigheid en de regels van de wet mag onthouden”.