Straks is het: macht opgeven of wegwezen

Jetta Klijnsma is eruit: in de nieuwe FNV moeten de grote vakbonden macht opgeven. Een scheuring in de bond dreigt nog steeds.

Redacteuren Sociale economie

Den Haag. Meedoen en macht opgeven of wegwezen. Dat is kortgezegd de keuze die Jetta Klijnsma voorlegt aan de opstandige vakbonden binnen de vakcentrale FNV. Daarmee zet ze de bonden voor het blok.

Vorig najaar zegden Abvakabo FNV en FNV Bondgenoten, de twee grootste bonden binnen de vakcentrale, het vertrouwen in FNV-voorzitter Agnes Jongerius op. Sindsdien proberen diverse bemiddelaars en verkenners de breuk te lijmen.

Gisteren presenteerde Tweede Kamerlid en „kwartiermaker” Klijnsma (PvdA) haar plan voor een nieuwe FNV. Vóór 23 juni moeten alle negentien bonden die bij de FNV zijn aangesloten, besluiten of ze willen meedoen in de oprichting van De Nieuwe Vakbeweging, een bond met een „nieuwe structuur en een nieuwe cultuur”. De FNV is nu „onvoldoende eensgezind en daadkrachtig”, schrijven de kwartiermakers onder leiding van Klijnsma.

Duidelijk is dat in die nieuwe structuur de twee grootste bonden van Nederland – Bondgenoten en Abvakabo – macht moeten inleveren, net als de vaak conservatieve kaderleden die die bonden besturen. De vraag is of die bonden daarmee instemmen, of dat ze zelfstandig verder gaan. Op 30 mei spreken de leden van beide bonden zich over het voorstel van Klijnsma uit. Die ledencongressen zullen allesbepalend zijn.

Klijnsma wil dat de 1,4 miljoen leden van de FNV-bonden rechtstreeks een voorzitter van de vakcentrale kiezen. Nu doet de Federatieraad dat. Daarin zitten de voorzitters van de negentien aangesloten bonden. De gekozen voorzitter krijgt in het nieuwe bestuur van de FNV een doorslaggevende stem.

De nieuwe vakbond zal georganiseerd worden langs kleine bonden, die een doelgroep (zelfstandigen), een beroep (politiemannen) of een sector (de bouw) vertegenwoordigen. Die bonden krijgen in een nieuw op te richten ledenparlement een stem naar rato van het aantal leden dat ze hebben. Maar geen van de bonden zal meer dan 16 procent van de zeggenschap kunnen verwerven. Het heeft voor een bond geen nut om meer dan zo’n 225.000 leden te hebben, want groter wordt hun macht binnen de nieuwe FNV toch niet.

Dat betekent dat FNV Bondgenoten en Abvakabo zich moeten opsplitsen als ze maximale invloed willen in de Nieuwe Vakbeweging. Bondgenoten heeft 476.000 leden, Abvakabo 355.000. Henk van der Kolk, voorzitter van FNV Bondgenoten, noemde dit deel van het voorstel „op zijn minst discutabel”. Tot nu toe hield Van der Kolk vast aan het principe: één lid, één stem. Daarmee zou Bondgenoten zelfs méér zeggenschap krijgen in de nieuwe bond dan in de oude.

Corrie van Brenk, voorzitter van Abvakabo, reageerde positiever over een splitsing van haar bond. „Wij juichen de komst van het ledenparlement toe, ook als dat betekent dat Abvakabo zich moet opsplitsen in bijvoorbeeld FNV Zorg en FNV Onderwijs.”

De dominantie van de twee grote bonden wekt al langer irritatie bij de andere bonden binnen de FNV. Ze geven de FNV een behoudzuchtig en conservatief imago, zo klinkt het vaak. De twee bonden stemden bijvoorbeeld tegen het pensioenakkoord. Om nieuwe leden te trekken moet de vakbeweging juist af van het imago louter op te komen voor de belangen van 50-plussers met een vast contract. Klijnsma: „De arbeidsmarkt verandert sneller dan de vakbeweging.”

Het plan van Klijnsma is een laatste poging om te redden wat misschien niet te redden is. Na meer dan een half jaar verkennen, voorverkennen, bemiddelen en kwartiermaken is het nog steeds onduidelijk of de FNV scheurt of niet. Intussen verandert niet alleen de arbeidsmarkt, ook politiek Den Haag gaat zijn eigen weg. Uitgerekend in de week voordat Klijnsma haar hervorming presenteert, laat Den Haag weten dat de agenda dáár zonder de FNV kan. De Kunduz-coalitie schoof eenzijdig het pensioenakkoord van tafel, waar de ruzie binnen de FNV om begon. Als het aan CDA, VVD, D66, GroenLinks en ChristenUnie ligt, gaat de pensioenleeftijd veel eerder omhoog dan de vakbond ooit gewild heeft.