Niet uit te zetten? Dan op straat gezet

Als een uitgeprocedeerde asielzoeker niet uitgezet kan worden, hoeft hij ook niet in een uitzetcentrum te zitten. 76 Irakezen belandden zo op straat. Met een treinkaartje.

De bewaker zei: Je kunt gaan. Ako (21) pakte zijn zwarte sporttas met kleding en liep naar buiten. Hij kreeg een treinkaartje mee. Binnen 24 uur moest hij het land verlaten.

Hij was niet de enige. 76 Irakezen werden eind vorige week plotseling vrijgelaten uit vreemdelingendetentie, met dezelfde mededeling en een treinkaartje. 49 in Rotterdam, 22 in Zeist, 3 in Zaandam en 2 in Schiphol.

Waarom? De Raad van State deed 13 april uitspraak in de zaak van een uitgeprocedeerde Iraakse asielzoeker. De raad oordeelde dat hij niet gedwongen kón worden uitgezet omdat de Iraakse autoriteiten hebben laten weten dat ze vanaf november 2011 alleen nog landgenoten met een geldig paspoort of een laissez passer (inreispapieren) toe zouden laten. Tot die tijd accepteerden ze nog een reisdocument van de EU.

Als er geen zicht is op uitzetting, is er geen reden om mensen op te sluiten. Dus stonden ze op straat. Ze moeten dan het land verlaten, maar dat doen ze meestal niet, zegt Theo Miltenburg van het Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt. Hij had opeens zeven mannen en een vrouw op de stoep staan. Of hij kon helpen? Lastig. Zijn opvang zat al overvol. Ze mochten toch een nacht in de huiskamer slapen.

Ook bij andere locaties kloppen wat Irakezen aan, zegt Rian Ederveen van de stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt. „Dat zijn de mensen zonder netwerk. De meeste Irakezen zoeken landgenoten op. De gemiddelde Nederlander zal niets merken van deze groep. Irakezen met een verblijfsvergunning wel.”

Klinkeren (jargon voor het plotseling op straat zetten) van mensen komt regelmatig voor. Als een asielzoeker is uitgeprocedeerd maar niet kan worden uitgezet, vervalt het recht op opvang. Alleen gezinnen met kinderen krijgen dan nog onderdak. Dat een zo grote groep in een keer op straat wordt gezet, gebeurt zelden.

VluchtelingenWerk Nederland is al veel langer tegen gedwongen uitzetting naar Centraal Irak omdat het daar te onveilig is. Zij vinden dat de Irakezen onderdak moeten krijgen omdat ze nergens heen kunnen.

De Rotterdamse PvdA-raadsleden Fatima Talbi en Tunahan Kuzu hebben vragen gesteld aan het stadsbestuur. Zij willen weten wat het gaat doen voor de groep. Volgens Talbi en Kuzu zitten er ook zieke mensen in de groep. Ze zwerven nu door Rotterdam, zeggen ze. Een woordvoerder van het ministerie ontkent dat er zieke Irakezen tussen zitten.

Ako zit in Heerlen. Daar kende hij iemand. Hij mocht een paar dagen blijven. Nu moet hij weg. Wat nu? „Echt geen idee”, zegt hij. Het Rijk gaat nu proberen toch opvang te regelen voor wie geen alternatief heeft.