Brieven over omstreden gedicht op 4 mei

Deze herdenking mag geen plek zijn voor foute keuzes

Is het Nationaal Comité 4 en 5 mei gek geworden? Hoe kun je op de Nationale Dodenherdenking, bedoeld om de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken, een gedicht laten voordragen over iemand die de kant koos van de daders?

De jonge dichter, Auke Siebe Dirk, treft geen verwijt. Ik kan begrijpen dat je als vijftienjarige nadenkt over de oudoom naar wie je bent vernoemd, die een foute keuze maakte en sneuvelde, maar die je toch wilt gedenken. Auke verwoordt het goed, maar gedenken en voorlezen kan in eigen kring gebeuren – niet tijdens de Nationale Dodenherdenking.

Natuurlijk weten overlevenden en nabestaanden van de Tweede Wereldoorlog dat ook SS’ers mensen van vlees en bloed waren, met goede en slechte eigenschappen, maar juist het gegeven dat zij in die tijd de foute keuze maakten, maakte hen tot helpers van een misdadig systeem.

Carla R. Josephus Jitta

Amsterdam

Kortzichtig om een ander beeld niet te tolereren

Ik heb de oorlog zelf meegemaakt, NSB-vriendjes de rug toegekeerd als vijftienjarige, ik heb de Duitsers gehaat en 25 jaar lang geweigerd een woord Duits te spreken, maar in de loop der jaren heb ik ook geleerd dat goed en kwaad in de oorlog minder zwart-wit waren dan sommige slachtoffers nog altijd denken. Ik heb geleerd hoe de goede Duitsers van mijn generatie nog altijd lijden onder het schuldbesef dat zij met zich dragen ten gevolge van wandaden van de foute Duitsers. Ik heb geleerd hoe kinderen van NSB’ers, onschuldig aan de fouten van hun ouders, nog steeds lijden onder de haat.

Volgens mij heeft onze jonge dichter dit haarfijn aangevoeld en prachtig verwoord. Moeten wij hem dan de mond snoeren? Bestaat er ook nog mededogen met zo’n jongen en de categorie slachtoffers voor wie hij opkomt, maar die niet kunnen worden erkend als zodanig? Wat is dat toch voor misdadige kortzichtigheid, zo veel jaren na de catastrofe?

Dit zou de Nationale Dodenherdenking op een verhevener plan kunnen brengen en een menselijker gezicht kunnen geven. Geef eindelijk eens ruimte aan genade. Neem een voorbeeld aan deze jonge held.

J.D.W. Kievits

Santpoort-Noord

Wat een gebrek aan besef over de daden van de SS

Ik ben het er volledig mee eens dat het gedicht van Auke de Leeuw niet moet worden voorgedragen tijdens de Nationale Dodenherdenking. Uit niets in dit onbenullige gedicht blijkt hij zich ervan bewust is dat de SS ook andere dingen deed dan ‘tegen de Russen vechten’.

De SS staat voor uitroeiing van Joden, terreur en grootschalige moord op de Sovjetbevolking, oorlogsmisdaden tegen krijgsgevangen Russische soldaten en zo verder. De baard van een oude Joodse man in benzine drenken en aansteken – dat was lol.

De bezongen oudoom sneuvelde op 30 april 1945 bij Berlijn. Dit betekent dat hij hoorde bij de fanatiekste detachementen die, alleen omdat ze zelf geen toekomst meer hadden, tienduizenden burgers met zich meesleepten door de strijd te rekken in een militair hopeloze situatie.

Auke de Leeuw is vijftien jaar en kan niet alles hebben gelezen, maar ik had iets meer verwacht van de volwassenen die hebben voorgesteld om zijn gedicht te laten voordragen bij de Nationale Dodenherdenking.

Jaap van Oosten

Utrecht

Gedicht van Auke probeert niets te bagatelliseren

In de berichtgeving over slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog gaat al jarenlang de meeste aandacht uit naar de Joodse bevolkingsgroep. Een mooi en integer gedicht is nu mikpunt, uit angst voor een nuancering van daders. Het gedicht gaat niet om het bagatelliseren van marteling, deportatie of verraad.

Een vaak gehoord verwijt is dat Nederlanders destijds weinig hebben gedaan om de deportatie en uitroeiing van Joden te voorkomen. Critici vinden dat velen meer durf hadden kunnen tonen.

Was het maar zo eenvoudig. Oorlogsleed heeft nog grote gevolgen voor getroffenen en nabestaanden, maar slachtofferschap is niet eeuwigdurend. Ook voor daders kunnen verzachtende omstandigheden gelden. Mijn vader sloot zich vrijwel direct na het uitbreken van de oorlog aan bij het verzet. Zijn verzetsdaden hebben hem bijna het leven gekost. Anderen hebben andere keuzes gemaakt, vanuit verkeerde ideeën over de toekomst of uit angst. Het vraagt veel van een mens om op te komen tegen schendingen van mensenrechten. Dit is niet vanzelfsprekend. Mensen die zich durven verzetten, verdienen bewondering voor hun moed en doorzettingsvermogen. Dit betekent niet dat we voor foute keuzes geen enkel begrip mogen tonen.

I. Stapper

Den Haag