‘Stem van de werkvloer, dat is de sleutel’

Na de scheuring in de FNV vorig jaar moet de vakcentrale opnieuw vorm krijgen. De basis is gelegd door Jetta Klijnsma. „Zonder risico’s is het leven niet de moeite waard.”

Oud-staatssecretaris Jetta Klijnsma presenteerde vanmiddag haar blauwdruk voor een nieuwe vakbeweging. Ze werkte er sinds januari aan. Op de fundamenten van de oude FNV moet een nieuwe beweging ontstaan waar gewone leden het voor het zeggen hebben.

Uw blauwdruk voor een nieuwe vakbeweging komt op een moment dat de vakbeweging, en niet alleen de FNV, een marginale rol speelt in het sociale overleg of de aanstaande hervormingen.

„We willen de leden weer aan zet laten zijn. Dat is de sleutel in onze voorstellen. Zodat zij een duidelijke stem hebben in wat de vakbeweging doet, zowel op de werkvloer, als op nationaal niveau. Als leden zich op de werkvloer gesteund voelen door hun vakbeweging dan zijn zij ook bereid om van zich te laten horen als er grote veranderingen zijn in de samenleving en dan organiseert het draagvlak voor de vakbeweging zich vanzelf.

„Voor veel mensen is ‘Den Haag’ een ver van onze bed show, de vakbeweging kan dat verbinden. In het sociaal overleg, maar desnoods ook met acties. Een helder mandaat is daarbij essentieel.”

Vorige week schoof de gelegenheidscoalitie in de Tweede Kamer het pensioenakkoord terzijde. Dat is toch illustratief voor de positie op dit moment van de vakbeweging in het politieke en maatschappelijke krachtenveld?

„De vakbeweging heeft in de afgelopen decennia gestaan voor een stabiele kracht in de Nederlandse samenleving. Daar wordt nu helaas te makkelijk aan voorbij gegaan. Het gaat hier echt om een politieke keuze, werkgevers en werknemers worden nu niet de mond gegund. Ik moet constateren dat in de afgelopen decennia overleg met de bonden een enorme meerwaarde heeft opgeleverd omdat achterbannen waren gebonden aan het overlegresultaat.”

De opvolger van de huidige FNV-voorzitter, Agnes Jongerius moet, in uw scenario, rechtstreeks door de leden gekozen worden. Zodat die persoon een helder mandaat heeft in onderhandelingen met de sociale partners. Hoe groot is het afbreukrisico voor zo’n direct gekozen voorzitter?

„Die voorzitter wordt direct door de leden gekozen. Zij bepalen dus ook het profiel waaraan die persoon moet voldoen, dat hoef ik gelukkig niet te doen. Ik kan allerlei clichés over krachtig leiderschap aangeven, maar de leden weten het toch beter dan ik. Er is altijd afbreukrisico: het is aan de leden om te bepalen of je het wel of niet goed doet, zoals dat hoort in een directe verenigingsdemocratie. Maar zonder risico’s is het leven niet de moeite waard.”

Die voorzitter wordt weer gecontroleerd door een ledenparlement. Kan zo’n voorzitter tussentijds worden weg gestemd en komen er dan nieuwe verkiezingen?

„Dat ledenparlement is eindverantwoordelijk. Dat is de hoofdlijn die wij voorstellen. En dat betekent dat zij inderdaad verantwoording mogen vragen en eventueel de positie van de voorzitter ter discussie kunnen stellen. Maar dat zijn elementen die bij de uitwerking van dit scenario goed met alle betrokkenen doordacht moeten worden. Uiteraard zal dit in aanloop naar 23 juni, de oprichtingsbijeenkomst concreet worden uitgewerkt aan de hand van alle reacties die wij tot 1 juni binnenkrijgen.”

Vorig jaar scheurde de FNV bijna als gevolg van scheve machtsverhoudingen in de top. De kleine bonden voelden zich overschaduwd door de twee grote bonden, FNV Bondgenoten en Abvakabo FNV. Hoe lost U dat machtsvraagstuk op in de nieuwe structuur?

„De balans is belangrijk in de organisatie. Maar wij gaan niet precies voorschrijven hoe de verhouding tussen ‘groot’ of ‘klein’ moet zijn. Ons criterium is; wat werkt voor de leden?

„Wel hebben wij een bepaling in onze voorstellen staan. Een sector of doelgroep mag niet meer dan 16 procent van het totale stemrecht in het ledenparlement hebben. Hierdoor wordt uitgesloten dat een groep te veel zeggenschap krijgt.”

Er komen verkiezingen aan en de Tweede Kamer komt met voorstellen voor ingrijpende hervormingen op de arbeidsmarkt. Is de nieuwe vakbeweging de komende maanden een serieuze gesprekspartner in dat debat, of heeft iedereen de handen vol aan deze reorganisatie?

„De FNV werkt in het komende jaar gewoon door. De interim-voorzitter van de nieuwe vakbeweging wordt ook voorzitter van de FNV en daardoor heeft de interim-voorzitter alle mogelijkheden om zich in deze omslag echt al direct zich te laten gelden. Wij leggen op 23 juni verantwoording af aan de 19 FNV-bonden. Die zijn onze opdrachtgevers.

„Dat is het moment dat ik aan bonden zeg: ik heb, met mijn team en met jullie, mijn uiterste best gedaan om er iets goeds van te maken. We hebben kwartier gemaakt en nu is het aan jullie om het stokje over te pakken en door te bouwen op wat er nu ligt. Uiteraard blijven wij het proces verder volgen en op vragen geef ik altijd antwoord, maar na 23 juni gaan anderen verder.”