Geloof in eigen filosofie brengt Ajax weer titel

Voor Ajax leek halverwege het seizoen niets meer te winnen. Frank de Boer bleef in zijn team geloven. „Klein Barcelona” als uitgangspunt en de titel als beloning.

Ajax-aanvoerder Jan Vertonghen moest even nadenken, afgelopen vrijdag na de training, toen hem werd gevraagd naar een typering van het naderende kampioenschap.

Vorig seizoen had Frank de Boer zijn eerste kampioenschap als hoofdtrainer de „titel van de Ajax-filosofie” genoemd. Het vertoonde spel was daarmee vaak in strijd en dat was dit seizoen niet anders. Maar de kracht van het huidige team, daarover is iedereen bij Ajax het eens, is het rotsvaste vertrouwen in de aanvallende spelopvatting. Soms tegen beter weten in. Daarom sprak aanvoerder Vertonghen na zijn denkpauze van de „titel van het geloof in de filosofie”.

Geloof dus, ook in bange dagen zoals bijvoorbeeld eind januari. De allerslechtste wedstrijd van Ajax – thuis tegen FC Utrecht – moest nog komen. Maar ook in de week voor de verloren Klassieker, uit bij Feyenoord op 29 januari, was er op trainingscomplex De Toekomst voor een Ajacied weinig reden voor vreugde. Frank de Boer zag spelers die zich schuil hielden en die de bal niet opeisten, wanneer een tegenstander in de buurt stond. Dat kon de 112-voudig international niet bevatten. „Ze spelen toch bij Ajax?”, zei hij.

Het was ook de week waarin een groep Ajax-hooligans bij interim-directeur Martin Sturkenboom op de stoep stond met de boodschap dat hij moest „oprotten” – of er zouden maatregelen volgen. Sturkenboom was tegen de zin van commissaris Johan Cruijff aangesteld als kwartiermaker voor diens aartsrivaal Louis van Gaal, beoogd algemeen directeur van Ajax. De intimidatie bij huize Sturkenboom was een dieptepunt in de bestuurscrisis, die twee weken later door een uitspraak van het Amsterdamse gerechtshof in het voordeel van Cruijff zou worden beslecht.

Er was kortom weinig reden tot optimisme, toen De Boer in de laatste week van januari weersprak dat de slepende bestuurscrisis invloed op de spelers had. Andere teambegeleiders erkennen nu dat „de rare sfeer” in de Arena op het veld wel verlammend werkte. Een deel van het publiek was meer met ‘Johan’ bezig dan met het eerste elftal, terwijl de toen labiele ploeg de supporterssteun goed kon gebruiken.

Het turbulente seizoen leek voor Ajax voorbij, na de uitschakeling in de nationale beker en met Manchester United als tegenstander in de achtste finale van de Europa League in aantocht. De club werd ontwricht door ruzie tussen clubiconen, ruzie in de raad van commissarissen, ruzie op trainingscomplex De Toekomst. Daar was de ongelukkige uitschakeling in de Champions League bijgekomen. Een hooligan die in het bekerduel tegen AZ het veld opstormde om de Alkmaarse keeper Esteban in de rug te schoppen, completeerde de malaise.

Deze onverkwikkelijke zaken waren nog maar nauwelijks voorbij, toen De Boer eind januari op zijn kantoortje op De Toekomst tegenover deze krant een gloedvolle verhandeling over zijn grote voorbeeld FC Barcelona hield. Ajax als „klein Barcelona”, droomde hij. Dat had iets potsierlijks, met het gestuntel van zijn eigen ploeg vers op het netvlies. „De filosofie is hetzelfde. Dat is waar we naar toe moeten werken”, zei de trainer destijds en daaruit sprak een onwankelbaar vertrouwen. Het was alleen nog niet op het veld terug te zien.

Mede door veel blessures, deels veroorzaakt door te intensieve trainingen, schortte het op dat moment aan Ajacieden met voldoende ervaring en zelfvertrouwen. Er was een gebrek aan verdedigers die onder druk van de tegenstander niet in paniek raken en die voor de opbouw kunnen zorgen. De tegenstander, vindt De Boer, vliegt er tegen Ajax altijd scherp in, maar daar moet je als speler maar tegen kunnen. Dat de realiteit bij onervaren, jonge twintigers weerbarstiger is, deerde hem niet. Evenmin dat het eindeloze gebrei van Ajax in die weken in de verste verte niet leek op Barça’s tiki-taka-voetbal.

Agressieve tegenstanders als Feyenoord en FC Utrecht legden de zwakte van Ajax feilloos bloot. „Wij zijn geen Barcelona”, verzuchtte aanvoerder Vertonghen toen de veeleisende De Boer bleef vasthouden aan kort combinatiespel met een ‘voetballende’ verdediging.

De trainer hield stoïcijns aan zijn concept vast en foeterde in Manchester zijn ploeg uit toen hij – ondanks een 1-1 ruststand tegen het gerenommeerde United – een gebrek aan overtuiging bespeurde.

Spelers schrokken van de tirade, maar wonnen op Old Trafford met een te kleine marge om het avontuur in de Europa League voort te zetten. De spelers zeggen achteraf dat in Engeland de basis is gelegd voor de zegereeks daarna. Net als vorig seizoen richtte de ploeg tijdig op, dit keer eerder en overtuigender. Vorig seizoen haalde Ajax pas op de slotdag in de Arena tegen Twente het kampioenschap binnen.

De huidige ploeg is rijper en nog meer gehard door de tegenslag. De laatste weken kreeg Ajax hulp van andere titelconcurrenten die elkaar schade toebrachten.

Frank de Boer werd afgelopen week, met het oog op een mogelijke vacature in Barcelona, herinnerd aan zijn wens „tien jaar” bij Ajax te willen blijven. Dat Ajax opnieuw de miljoenen uit de Champions League opstrijkt, is voor een groot deel aan hem te danken. Hij was lang een van de weinige stabiele factoren bij Ajax. Wie weet wat er nog meer mogelijk is, als de nieuwe clubleiding de bestuurlijke rust en organisatorische stabiliteit weet te herstellen.