De koningin staat tussen het volk

Vertrouwd tafereel op Koninginnedag: de koninklijke familie die langs het volk trekt. Langs de route pleitten sommigen gisteren voor een simpel defilé.

Aan het eind van de route in Veenendaal spuwt een kanon confetti uit. Rechts van Beatrix burgemeester Ties Elzenga en prinses Margriet. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold

Met een plof landt de feloranje wc-pot in het zand. Luid gejuich in Rhenen. Een recordworp voor de toekomstige koning van Nederland. De presentator: „Dat heeft u zeker vaker gedaan.” Kroonprins Willem-Alexander grijnst. Prinses Máxima staat schaterlachend te applaudisseren.

Zo’n 60.000 mensen onthaalden de koninklijke familie gisteren in Rhenen en Veenendaal. Was het Beatrix’ laatste Koninginnedag als staatshoofd? Volgens NOS-onderzoek vinden vier op de tien Nederlanders dat de koningin in 2013 – als ze 75 wordt – afstand moet doen van de troon. 42 procent is van mening dat Koninginnedag moet blijven zoals het nu is. Een tocht langs het volk, zoals die onder Beatrix regel werd.

Maar sommige toeschouwers zijn kritisch. „Willem-Alexander moet als koning het defilé weer invoeren”, zegt Trudy Stroomberg in Rhenen. „Het is belachelijk dat gemeenten in tijden van economische crisis zoveel geld uitgeven aan een feest.” Vriendin Inez de la Mar knikt. „Maar Beatrix doet pas afstand van de troon als de economische situatie beter is. Nu kan ze het land natuurlijk niet in de steek laten. Ze blijft nog een paar jaar.”

Even verderop staan Mirthe Dingemanse en Alie Meeuwis. „Wat knijpt Willem-Alexander hard in je hand zeg. Een koninklijke hand…de hoogste tijd dat hij het overneemt”, roepen ze. Om daaraan toe te voegen: „Koninginnedag moet wel veranderen natuurlijk. Dit feest op locatie kost veel te veel. Doe dan maar weer een defilé, zoals Juliana dat deed.”

Het is een veelgehoorde klacht langs de koninklijke route. In Rhenen kostte Koninginnedag dit jaar 750.000 euro. Veenendaal trok 950.000 euro uit. Maar ook de kritische toeschouwers gaven toe dat ze genoten. Van de koningin. Van prinses Máxima. Zij glimlachte en betoverde het publiek in haar beige-gouden jurk. Een lachsalvo toen ze met prinses Annette op de Markt in Veenendaal zomaar in zeepkist ‘De Witte bruid’ stapte en naar beneden roetsjte. Prins Maurits leek alle toeschouwers de hand te willen schudden, prins Constantijn voetbalde tegen drie jongens van Marokkaanse afkomst, de prinsessen gingen met iedereen die maar wilde op de foto en Beatrix voerde vele korte gesprekjes.

Juist dat, zegt Ester Kleisterlee uit Beneden-Leeuwen, is de kracht van Koninginnedag: „De koningin staat tussen het volk. In Nederland kan wat dat betreft heel veel en dat moet vooral zo blijven. Niks aan veranderen, ook niet als Willem-Alexander het overneemt.”

Aan het eind van de route in Veenendaal zet het publiek ‘lang zal ze leven’ in. Als Beatrix het woord neemt, wordt de sfeer serieus. De koningin zegt „helemaal onder de indruk” te zijn van alle activiteiten en de enorme toeloop van toeschouwers. En dan verwijst ze naar haar zoon Johan Friso, in coma in een Londens ziekenhuis sinds zijn skiongeluk. „Het is jammer en verdrietig dat onze familie vandaag niet compleet is. Alle hartelijkheid, goede wensen die we gevoeld en gehoord hebben, zullen we doorgeven.” Prinses Máxima legt even een hand op haar schouder. Het publiek geeft een lange ovatie.

Het is alsof moeder en dochter Davelaar het moment hadden zien aankomen, toen ze een paar minuten eerder vroegen: „Voel je het? De saamhorigheid? Dit is zo ontzettend belangrijk voor dit land. En zeg nou eerlijk... dat wil Beatrix toch nog helemaal niet missen?”