Breivik heeft geen psychiatrische afwijking - hij is gewoon gek

Moet Breivik in de cel of naar een gesticht? Volgens Abram de Swaan hoort hij niet in het gekkenhuis. Waarom zou hij psychiatrisch afwijkend zijn? Het is zo al erg genoeg.

Psychiaters die hem hebben onderzocht, verschillen van mening over de diagnose van de veelvoudige solomoordenaar Anders Behring Breivik. En al die scribenten die hem niet gezien hebben, verschillen al evenzeer in hun beoordeling van zijn geestelijke gezondheid. De een denkt dat hij stapelkrankzinnig is, in vaktermen psychopaat, dat hij een antisociale-persoonlijkheidsgestoorde is, schizofreen en nog psychotisch ook, en de ander vindt hem doodnormaal. Beide partijen missen iets wat toch overduidelijk is, juist omdat het zo evident is.

Breivik heeft goed voorbereid en koelbloedig tientallen jonge mensen van vlakbij doodgeschoten en vlak daarvoor nog een gezelschap opgeblazen met een bom. Hij heeft daar een uitvoerig, niet helemaal coherent verhaal bij, maar gek is het niet: hij hoort geen stemmen die hem aanzetten tot massamoord, moet het ook niet doen van Jezus, Napoleon, de CIA of Hitler. Hij heeft het helemaal zelf bedacht en zelf op zich genomen en uitgevoerd. Verder maakt hij een min of meer mallotige, maar overigens nogal gewone indruk.

Nu gaat de discussie tussen de gerechtspsychiaters ook niet echt over de gemoedsgesteldheid van Breivik, maar over de vraag wat zijn rechters met hem aan moeten: gevangenis of gekkenhuis. Omdat er bij mijn weten geen behandelingswijze bestaat die Breivik voorgoed kan afhouden van een herhaling van zijn moordpartij, zijn de psychiaters tamelijk irrelevant en heeft hij niets aan opname in het gesticht en ook niemand anders is daarmee gebaat. Hij moet dus gewoon de gevangenis in. Daar kan hij hopelijk niemand meer kwaad doen.

IJskoud tientallen mensen om zeep helpen is niet normaal. Of het blijk is van een ziekte, weet ik niet. Maar iemand die dat doet is kierewiet, een griezel, een monster. Breivik is een gevoelloze en ten aanzien van zijn slachtoffers gewetenloze moordenaar. Hij mist iets: gevoel voor proporties en gevoel voor zijn medemensen. Dat is de gekte van Breivik. Die gekte staat niet in het psychiatrisch handboek, DSM. De gekte van Breivik staat kennelijk los van de pathologieën waar psychiaters hun brood mee verdienen.

Waarom zou iemand die de gekte van Breivik heeft ook nog een andere, een psychiatrische afwijking moeten hebben? Het is zo al erg genoeg: een sterke neiging tot het vermoorden van zo veel mogelijk medemensen, liefst ook nog met zo mooi mogelijke drogredenen. Dat is een niet eens zo zeldzame en levensgevaarlijke geestesgesteldheid. Anders Behring Breivik is een heel zwaar geval van de gekte van Breivik.

Abram de Swaan is emeritus universiteitshoogleraar sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.